Technology and Upbringing

Launch Sermon Player

Technology and Upbringing

Thoughts on Parashat Bereishit

Menachem Mirski

God made a world that is good but unfinished. He left his work to be completed by us people, or rather to be constantly completed in the context of changes taking place in the world. There are basically two ways of creating / changing / completing the world around us within our human capabilities: through technology, its development and application, and through the upbringing of subsequent generations.

These two ways of changing the world have always been related in some way. The invention of writing made it possible to pass on knowledge and experience to future generations. The invention of printing caused a real revolution in education and greatly increased the possibilities of its popularization. Today, however, both these areas of human creative activity in the world have become extremely close. Because technology has absolutely permeated all areas and aspects of our lives, never before has it had such a huge impact on upbringing and education, and thus on the formation of human beings.

Apart from their undoubted, revolutionary benefits technology brought to the human world, there are also enormous dangers in bringing these two mentioned areas closer together. Some vivid examples of how technology can negatively affect the formation of human beings are to be found in works of Dr Jean M. Twenge, professor of psychology at San Diego State University, author of over 120 scientific publications and the books Generation Me and The Narcissism Epidemic.

In her latest book, iGen, the author focuses on the changes that have been made by the latest technological advances of our time: smartphones and social media. Using extensive research, insightful interviews and in-depth analysis of data collected from over 11 million respondents over several decades, Twenge shows that the uniqueness of the iGen generation is reflected in the way they spend their time, behave, and finally in their unique attitude to religion, sexuality and politics. These transformations, however, related to the total domination of life by smartphones, negatively affect every sphere of teenagers’ lives, from social interactions to mental health.

Social media and texting have largely displaced other forms of recreation and communication – an iGen spends less time with friends and family, resulting in levels of anxiety, depression and loneliness never seen in young people before. In fact, the statistics are alarming, to say the least.

The research done three years ago on young instagram users (and similar results have been known in academic research on this topic for many years) proved that the longer a teen girl spends on social media the more likely she is to be depressed or to engage in behaviors like self-harming, cutting etc. The suicide rate has doubled among children aged 10-14 since 2007 and quadrupled for girls in that age group right, as social media became more and more popular… There are lots of children who are 12 years old and younger on those platforms even though they are not supposed to be there. For example, facebook consistently doesn’t enforce that age limit, partly because no one makes them enforce it. The social-media companies are getting away without pretty much any regulation while other things that hurt children are very carefully regulated. The big-tech and social media companies are making billions of our children, wrecking their lives to the extent that they kill themselves… and nobody is actually paying attention to it.

The recent research has proven that every major indicator of mental health among teens – depression, anxiety, self-harm and suicidal tendencies – started to escalate right at the time smartphones were introduced and when they became popular around 2012. Teens’ lives fundamentally shifted at that time: they stopped spending as much time with each other in person and started communicating online through platforms like instagram. Being in the bedroom all the time on your smartphone as opposed to actually being with other people – that is a very poor recipe for mental health.

Whether it is all exclusively about social media or not, it is definitely a part of a more complex problem involving a complete change of the regular, ‘normal’ way of life. It absolutely has to do with the disappearance of traditional social values, like devotion to live in the human community, so much cherished in the Jewish tradition. All these traditional values are constantly forgotten in the world of immediate gratification and overstimulation of senses our children are constantly exposed to.

The long-term consequences of this situation are difficult to predict, but they are likely to be permanent. Destruction of the human world starts from the destruction of young, vulnerable people. One of the foundations of the rise and success of Nazism was the tragedy of young people, especially men, forcibly drawn to the fronts of World War I. It instilled a resentment in their young minds and largely determined who they backed politically as adult men two decades later.

The LORD saw how great was man’s wickedness on earth, and how every plan devised by his mind was nothing but evil all the time. And the LORD regretted that He had made man on earth, and His heart was saddened. The LORD said, “I will blot out from the earth the men whom I created—men together with beasts, creeping things, and birds of the sky; for I regret that I made them.” (Gen 6:5-7)

Contemporary technology is less and less “just a tool that can be used for good to bad purposes.” Its impact on our lives is deeper and much more often beyond our individual control. Of course, the evil that mankind can do to itself through the uncontrolled influence of technology in shaping young human beings may not be of “biblical dimensions”: God ultimately promised that He would not bring a flood-sized catastrophe to the earth any more (Gen 8:20-22). But in humanity as such and the institutions it creates, there is still a dormant potential for evil of “biblical dimensions”, as the 20th century painfully convinced us of. So let us be attentive, understanding, foreseeable and responsible for how the genius of “our generation” affects the development and condition of the young generation that grows among us, because the direction in which they will go determines the direction of the development of the whole world.

Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Technologia i wychowanie

Launch Sermon Player

Technologia i wychowanie

Refleksja nad paraszą Bereszit

Menachem Mirski

Bóg stworzył świat, który jest dobry, lecz niedokończony. Zostawił swoje dzieło do dokończenia nam ludziom lub raczej do ciągłego jego dokańczania w kontekście zmian, które w świecie zachodzą. W zasięgu naszych ludzkich możliwości leżą zasadniczo dwa sposoby stwarzania / przemiany / dokańczania świata wokół nas: poprzez technologię, jej rozwój i aplikację, oraz poprzez wychowanie kolejnych pokoleń.

Te dwa sposoby przemiany świata zawsze były ze sobą w pewien sposób powiązane. To wynalezienie pisma umożliwiło przekazywanie wiedzy i doświadczenia kolejnym pokoleniom. Wynalezienie druku wywołało prawdziwą rewolucję w edukacji i ogromnie zwiększyło możliwości jej upowszechnienia. Współcześnie obie te dziedziny ludzkiej kreatywnej aktywności w świecie się jednak niebywale zbliżyły. Ponieważ technologia absolutnie przeniknęła wszystkie dziedziny i aspekty naszego życia, nigdy wcześniej nie miała tak ogromnego wpływu na wychowanie i edukację, a więc na kształtowanie jednostek ludzkich.

Ze zbliżeniem obu tych dziedzin, poza niewątpliwymi, rewolucyjnymi korzyściami, wiążą się także ogromne niebezpieczeństwa. Dobitne przykłady tego, jak technologia może negatywnie wpływać na formowanie się istot ludzkich znajdujemy w badaniach Dr Jean M. Twenge, profesor psychologii na Uniwersytecie Stanowym w San Diego, autorki ponad 120 publikacji naukowych i oraz książek Generation Me oraz The Narcissism Epidemic.

W swojej najnowszej książce iGen, autorka skupia się na przemianach jakie dokonały najnowsze zdobycze technologiczne naszych czasów: smartfony oraz media społecznościowe. Korzystając ze swoich obszernych badań, odkrywczych wywiadów i głębokiej analizy danych zgromadzonych od ponad 11 milionów respondentów na przestrzeni kilku dekad, Twenge pokazuje, że wyjątkowość osób z pokolenia iGen przejawia się również w sposobie spędzania czasu, zachowaniu, a wreszcie w zaskakującym stosunku do religii, seksualności i polityki. Owe przemiany, związane z całkowitą dominacją życia przez smartfony, odbijają się negatywnie na każdej sferze życia nastolatków, od interakcji społecznych po zdrowie psychiczne.

Media społecznościowe i sms-owanie w poważnym stopniu wyparły inne formy rekreacji i komunikowania się – iGen spędza mniej czasu z przyjaciółmi i rodziną, co powoduje niespotykany dotąd u młodych ludzi poziom lęku, depresji i samotności. W istocie, statystyki są co najmniej alarmujące.

Badania przeprowadzone trzy lata temu na młodych użytkownikach Instagrama (a podobne wyniki znane są w podobnych badaniach naukowych od wielu lat ) wykazały, że im dłużej nastoletnia dziewczyna spędza w mediach społecznościowych, tym bardziej prawdopodobne jest, że popadnie w depresję czy zaangażuje się w zachowania autodestrukcyjne jak krzywdzenie siebie, cięcie itp. Wskaźnik samobójstw podwoił się wśród dzieci w wieku 10-14 lat od 2007 roku i zwiększył czterokrotnie w przypadku dziewcząt w tej grupie wiekowej, wszystko to w miarę jak media społecznościowe stały się coraz bardziej popularne… Na tych internetowych platformach jest wiele dzieci w wieku 12 lat i młodszych, mimo że nie powinno ich tam być. Facebook, na przykład, konsekwentnie nie egzekwuje tego ograniczenia wiekowego, bowiem nikt nie zmusza ich jego egzekwowania. Korporacje zajmujące się mediami społecznościowymi działają bez jakichkolwiek regulacji prawnych w tej mierze, podczas gdy inne rzeczy, o których wiemy, że krzywdzą dzieci, są regulowane bardzo starannie. Niestety, firmy zajmujące się dużymi technologiami i mediami społecznościowymi zarabiają miliardy na naszych dzieciach, niszcząc im życie do tego stopnia, że ​​same się zabijają… i nikt tak naprawdę się tym nie przejmuje.

Ostatnie badania dowiodły, że każdy główny, negatywny wskaźnik zdrowia psychicznego nastolatków – skłonność do depresji, lęku, samookaleczanie i tendencje samobójcze – zaczął się eskalować już w momencie wprowadzenia smartfonów i kiedy stały się one popularne około 2012 roku. Życie nastolatków zmieniło się zasadniczo: przestali spędzać ze sobą najwięcej czasu osobiście i zaczęli komunikować się online za pośrednictwem platform takich jak Instagram. Ciągłe przebywanie w swoim pokoju na smartfonie zamiast przebywania z innymi ludźmi – to bardzo kiepska recepta na zdrowie psychiczne.

Niezależnie od tego, czy rzecz sprowadza się wyłącznie do smartfonu i mediów społecznościowych, czy nie, jest to część bardziej złożonego problemu obejmującego całkowitą zmianę zwykłego, „normalnego” stylu życia. Jest to bezwzględnie związane z zanikiem tradycyjnych wartości społecznych, takich jak przywiązanie do życia we wspólnocie ludzkiej, tak bardzo pielęgnowanej w tradycji żydowskiej. Wszystkie te tradycyjne wartości są nieustannie zapominane w świecie natychmiastowej gratyfikacji i nadmiernej stymulacji zmysłów, na które nieustannie wystawione są nasze dzieci.

Długofalowe konsekwencje tej sytuacji są trudne do przewidzenia, ale prawdopodobnie będą trwałe. Zniszczenie ludzkiego świata zaczyna się od zniszczenia młodych, wrażliwych i podatnych na zranienia ludzi. Jednym z fundamentów powstania i sukcesu nazizmu była tragedia młodych mężczyzn, przymusowo wciągniętych na fronty I Wojny Światowej. Zaszczepiła ona w ich młodych umysłach traumę, resentyment i w pokaźnej mierze zdeterminowała, kogo politycznie wsparli jako dorośli już mężczyźni dwie dekady później.

Kiedy zaś Wiekuisty widział, że wielka jest niegodziwość ludzi na ziemi i że usposobienie ich jest wciąż złe, żałował, że stworzył ludzi na ziemi, i zasmucił się. Wreszcie rzekł Wiekuisty: «Zgładzę ludzi, których stworzyłem, z powierzchni ziemi: ludzi, bydło, zwierzęta pełzające i ptaki powietrzne, bo żal mi, że ich stworzyłem». (Gen 6:5-7)

Współczesna technologia jest w coraz mniejszym stopniu “jedynie narzędziem, które może być wykorzystane to w dobrych, to w złych celach”. Jej wpływ na nasze życie jest coraz głębszy i coraz częściej poza naszą indywidualną kontrolą. Oczywiście zło, które ludzkość sama sobie wyrządza poprzez niekontrolowany wpływ technologii na kształtowanie młodych istot ludzkich może nie mieć “wymiarów biblijnych”: Bóg ostatecznie obiecał, że nie sprowadzi na ziemię więcej katastrofy rozmiarów potopu (Gen 8:20-22). Ale w ludzkości jako takiej i w instytucjach, które ona tworzy cały czas drzemie potencjał wyrządzenia zła “biblijnych rozmiarów”, o czym przekonał nas dobitnie XX wiek. Bądźmy więc baczni, wyrozumiali, przewidujący i odpowiedzialni za to, jak geniusz “naszego pokolenia” wpływa na rozwój i kondycję młodego pokolenia, które wśród nas wzrasta, ponieważ kierunek, w którym ono pójdzie, wyznacza kierunek rozwoju całego świata.

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Ki Tavo

Launch Sermon Player

Gratitude as a Jewish value

Thoughts on parashat Ki Tavo

Menachem Mirski

What are the Jewish values? Typically, when this question is raised, the following values are mentioned: devotion to live in community (Israel), education (Torah), governance of life by law (halacha), truthfulness and trustworthiness (emunah), justice and righteousness (tzedek), kindness and taking care of others (chesed), respect and dignity (kavod) and responsibility (acharayut). They all have their social and their religious dimension, and traditionally they were all put under one umbrella: belief in God. They can also be put under another umbrella: fixing up the world (tikkun haolam).  These values are at the core of our Jewish religious system. They remain forever unchangeable despite changes in our rituals, customs, despite halachic changes and even some changes in Jewish ethics. These core values are the felt commitments of lived religion; they remain the same even though their ritual and practical expressions may change.

However, these core values are not completely immune to erosion: a change in religious practices may cause their erosion and disintegration. This danger never disappears (that’s one of the reasons there are those who object to any changes in our religion and tradition) and it was specifically acute in the early stages of our religion’s development, when judaism was particularly vulnerable to a damaging influence from surrounding cultures which did not share many of the values of our religion. That’s why we read in our Torah portion for this week:

If you do not obey the LORD your God to observe faithfully all His commandments and laws which I enjoin upon you this day, all these curses shall come upon you and take effect: Cursed shall you be in the city and cursed shall you be in the country. Cursed shall be your basket and your kneading bowl. Cursed shall be the issue of your womb and the produce of your soil, the calving of your herd and the lambing of your flock. Cursed shall you be in your comings and cursed shall you be in your goings. The LORD will let loose against you calamity, panic, and frustration in all the enterprises you undertake, so that you shall soon be utterly wiped out because of your evildoing in forsaking Me. The LORD will make pestilence cling to you, until He has put an end to you in the land that you are entering to possess. The LORD will strike you with consumption, fever, and inflammation, with scorching heat and drought, with blight and mildew; they shall hound you until you perish […] The LORD will bring a nation against you from afar, from the end of the earth, which will swoop down like the eagle—a nation whose language you do not understand, a ruthless nation, that will show the old no regard and the young no mercy. It shall devour the offspring of your cattle and the produce of your soil, until you have been wiped out, leaving you nothing of new grain, wine, or oil, of the calving of your herds and the lambing of your flocks, until it has brought you to ruin. It shall shut you up in all your towns throughout your land until every mighty, towering wall in which you trust has come down. And when you are shut up in all

your towns throughout your land that the LORD your God has assigned to you, you shall eat your own issue, the flesh of your sons and daughters that the LORD your God has assigned to you, because of the desperate straits to which your enemy shall reduce you. (Deuteronomy 28:15-22,49-53)

These are only 13 verses out of the entire 54-verse passage that tells about what will happen to the Israelites when they disobey the Eternal. Disobeying means questioning the Divine laws and wisdom and it basically means the same today.

This disobedience starts with mere ingratitude towards the Holy One, which is diagnosed at the beginning of our Torah portion, where it stresses the necessity of the annual, mass and solemn sacrifice of the firstfruits (Deuteronomy 26:1-11). Rabbi Yitzhak Breuer eloquently summed up various interpretations of this ritual:

The bikkurim brought every year are an unparalleled demonstration of a happy and blessed nation living on its land in quiet and security. It is a demonstration of the sovereignty of the Holy One over the nation, which each year accepts anew, with bended knee and with bowed head, the land from its God. In that tremendous national joy, the nation offers up its confession, a national confession stemming from national joy.

The Torah is deeply aware of one of the essential features of human nature: when people become well-off and have a leisurely life, they develop a tendency to become conceited and to rebel against the existing norms and rules of life, as we see in the following verses:

When you have eaten your fill, and have built fine houses to live in, and your herds and flocks have multiplied, and your silver and gold have increased, and everything you own has prospered, beware lest your heart grow haughty and you forget the LORD your God—who freed you from the land of Egypt, the house of bondage. (Deuteronomy 8:12-14)

It all ends by abandoning the true values and in idol worship – today this most often means worshiping money, power, position and technology – namely the products of human hands and minds: the things that should never be worshiped by man. The worst case scenario is worship of man himself – cult of personality. All this, at the end of the day, leads us to decadence and all that it brings: depression, destruction of the social fabric and the decay of social and cultural life.

The remedy lies in the constant and true practice of gratitude towards the Eternal, for everything that is given to us, including every moment of our life. Therefore, it can be said that gratitude to the Eternal is the foundation on which all our Jewish values arise.

Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Ki Tawo

Launch Sermon Player

Wdzięczność jako wartość żydowska

Refleksja nad paraszą Ki Tawo

MENACHEM MIRSKI

Czym są wartości żydowskie? W odpowiedzi na to pytanie wymienia się zazwyczaj następujące spośród nich: oddanie się życiu we wspólnocie (Izrael), wykształcenie (Tora), praworządność życia (halacha), prawdomówność i wiarygodność (emuna), sprawiedliwość i prawość (cedek), życzliwość i dbanie o innych (chesed), szacunek i ludzka godność (kavod) oraz odpowiedzialność (acharayut). Wszystkie spośród nich mają swój wymiar społeczny i religijny, a tradycyjnie umieszcza się pod jednym, wspólnym parasolem: wiary w Boga. Mają one też inny, wspólny mianownik, którym jest naprawa świata (tikkun haolam). Te wartości leżą u podstaw całego naszego żydowskiego systemu religijnego. Pozostają wiecznie niezmienne, pomimo zmian w naszych rytuałach, obyczajach, pomimo zmian halachicznych, a nawet pewnych zmian w etyce żydowskiej. Te podstawowe wartości to odczuwalne zobowiązania przeżywanej religii; pozostają takie same, chociaż ich rytualne i praktyczne wyrażenia mogą ulec zmianie.

Owe fundamentalne wartości nie są jednak całkowicie odporne na erozję: zmiana praktyk religijnych może spowodować ich erozję i dezintegrację. To niebezpieczeństwo nigdy nie znika (z tego m.in. powodu mamy ludzi, którzy sprzeciwiają się jakimkolwiek zmianom w naszej religii i tradycji) i było ono szczególnie groźne we wczesnych stadiach rozwoju naszej religii, kiedy judaizm był szczególnie podatny na niszczący wpływ otaczających kultur, które wielu wartości naszej religii po prostu nie podzielały. Dlatego też w naszej porcji Tory na ten tydzień czytamy:

Jeśli nie usłuchasz głosu Wiekuistego, Boga swego, i nie wykonasz pilnie wszystkich poleceń i praw, które ja dzisiaj tobie daję, spadną na ciebie wszystkie te przekleństwa i dotkną cię. Przeklęty będziesz w mieście i przeklęty na polu. Przeklęty twój kosz i twoja dzieża. Przeklęty owoc twego łona, plon twej roli, przyrost twego większego bydła i pomiot bydła mniejszego. Przeklęte będzie twoje wejście i wyjście. Wiekuisty ześle na ciebie przekleństwo, zamieszanie i przeszkodę we wszystkim, do czego wyciągniesz rękę, co będziesz czynił. Zostaniesz zmiażdżony i zginiesz nagle wskutek przewrotnych swych czynów, ponieważ Mnie opuściłeś. Wiekuisty sprawi, że przylgnie do ciebie zaraza, aż cię wygładzi na tej ziemi, którą idziesz posiąść. Wiekuisty dotknie cię wycieńczeniem, febrą, zapaleniem, oparzeniem, śmiercią od miecza, zwarzeniem zbóż od gorąca i śniecią: będą cię one prześladować, aż zginiesz. […] Wzbudzi Wiekuisty przeciw tobie lud z daleka, z krańców ziemi, podobny do szybko lecącego orła, naród, którego języka nie rozumiesz, On zje przychówek twego bydła, zbiory z twego pola, aż cię wytępi. Nie zostawi ci nic: ani zboża, ani moszczu, ani oliwy, ani przychówka twego bydła większego, ani pomiotu – mniejszego, aż cię zniszczy. Będzie cię oblegał we wszystkich twoich grodach, aż padną w całym kraju twe mury najwyższe i najmocniejsze, na których polegałeś. Będzie cię oblegał we wszystkich grodach w całym kraju, który ci dał Wiekuisty, Bóg twój. Będziesz zjadał owoc swego łona: ciała synów i córek, danych ci przez Wiekuistego, Boga twego – wskutek oblężenia i nędzy, jakimi twój wróg cię uciśnie. (Pwt 28:15-22,49-53)

To jedynie 13 wersetów z całego 54-wierszowego fragmentu, który mówi o tym, co stanie się z Izraelitami, gdy nie będą posłuszni Wiekuistemu. Nieposłuszeństwo to oznacza kwestionowanie Boskich praw i mądrości, czyli w zasadzie to samo, co dzisiaj.

Owo nieposłuszeństwo zaczyna się od zwykłej niewdzięczności wobec Świętego i jest to zdiagnozowane na początku naszej porcji Tory, gdzie podkreśla ona konieczność dokonywania corocznej, masowej i uroczystej ofiary z pierwocin (Pwt 26,1-11). Rabin Icchak Breuer wymownie podsumował różne interpretacje tego rytuału:

Przywożone co roku bikkurim były niezrównaną demonstracją szczęśliwego i błogosławionego narodu żyjącego na swojej ziemi w spokoju i bezpieczeństwie. Jest to demonstracja władzy Świętego nad Jego narodem, który co roku ze zgiętym kolanem i pochyloną głową przyjmuje tę ziemię od swego Boga. W tej ogromnej narodowej radości naród ofiarowuje Bogu swoją spowiedź, narodową spowiedź wypływającą z wielkiej narodowej radości.

Tora jest głęboko świadoma jednej z zasadniczych cech natury ludzkiej: ludzie, kiedy stają się zamożni i prowadzą dostatnie, beztroskie życie, rozwijają w sobie tendencję do zarozumiałości oraz buntu przeciw istniejącym normom i prawidłom życia, jak widać w następujących wersetach:

A gdy się najesz i nasycisz, zbudujesz sobie piękne domy i w nich zamieszkasz; gdy ci się rozmnoży bydło i owce, obfitować będziesz w srebro i złoto, i gdy wzrosną twe dobra – niech się twe serce nie unosi pychą, byś nie zapomniał o Wiekuistym, Bogu twoim, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. (Pwt 8:12-14)

Wszystko to ostatecznie kończy się porzuceniem prawdziwych wartości i oddawaniem czci bożkom – dziś najczęściej oznacza to czczenie pieniędzy, władzy, pozycji i technologii – czyli wytworów ludzkich rąk i umysłów: rzeczy, których człowiek nigdy nie powinien czcić. Najgorszym scenariuszem jest kult samego człowieka – tzw. kult jednostki. To w końcu zawsze prowadzi nas do dekadencji i wszystkiego, co ona niesie ze sobą: depresji, zniszczenia tkanki społecznej oraz rozkładu życia społecznego i kulturalnego.

Remedium na to wszystko jest nieustanna i szczera praktyka wdzięczności wobec Wiekuistego za wszystko, co jest nam dane, łącznie z każdą chwilą naszego życia. Dlatego można powiedzieć, że wdzięczność wobec Wiekuistego jest fundamentem, na którym wyrastają wszystkie nasze żydowskie wartości.

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Ki Teitzei

Launch Sermon Player

Between collectivism and individualism

Thoughts on parashat Ki Teitzei

Menachem Mirski

I visited Poland over the last few weeks to perform my dad’s funeral and to help my mother to find herself living in new circumstances, without him. Not having a car throughout most of my four weeks’ trip I was dependent on public transportation. One day I got on the bus in Przemyśl and I went to the driver to get a ticket. I had no change in my wallet, so the driver could not sell me the ticket because he wasn’t able to give me the rest of the money. When I was walking back to my seat in the bus, an older, probably retired woman gave me 5 zloty and said “please go and buy this ticket”. I went back to the driver, got the ticket, thanked the woman and gave her back the rest.

Another day I got my mom a small tv so she could watch it at the rehab center she is currently in. She shares the room with three other women. She was very happy when she got it but her first instinct was to share it with others: “Put it please the way so the other women could also watch it”. I was thinking for a moment and then I said: “Well, if I do that, you won’t be able to watch it, only them”. “I can just listen to it” – she replied – “place it this way, at least for now”.

I’m bringing these stories because they show healthy collective thinking and actions. But is collective thinking always good and healthy? Is it something always recommended by our ‘community oriented’ religion?

Our Torah portion for this week contains the greatest number of laws among all the parashot: 72 positive and negative commandments. Among them are those pointing out to collective responsibility for one another in the society:

When you build a new house, you shall make a parapet for your roof, so that you do not bring bloodguilt on your house if anyone should fall from it. (Deuteronomy 22:8)

Another great example of good collective thinking are the laws of returning the lost animal/item:

If you see your fellow’s ox or sheep gone astray, do not ignore it; you must take it back to your fellow. If your fellow does not live near you or you do not know who he is, you shall bring it home and it shall remain with you until your fellow claims it; then you shall give it back to him. You shall do the same with his ass; you shall do the same with his garment; and so too shall you do with anything that your fellow loses and you find: you must not remain indifferent. If you see your fellow’s ass or ox fallen on the road, do not ignore it; you must help him raise it. (Deuteronomy 22:1-4)

Another set of laws teaches us social responsibility for the poor and needy:

When you reap the harvest in your field and overlook a sheaf in the field, do not turn back to get it; it shall go to the stranger, the fatherless, and the widow—in order that the LORD your God may bless you in all your undertakings. When you beat down the fruit of your olive trees, do not go over them again; that shall go to the stranger, the fatherless, and the widow. When you gather the grapes of your vineyard, do not pick it over again; that shall go to the stranger, the fatherless, and the widow. (Deuteronomy 24:19-21)

These laws are to teach us collective responsibility. I believe that most of them are to be internalized rather than enforced by the court due to the fact that situations of returning the lost item often do not involve more than one witness so their legal application is limited. But our parasha also contains commandments that definitely limit the scope of collective thinking and action:

Parents shall not be put to death for children, nor children be put to death for parents: a person shall be put to death only for his own crime. (Deuteronomy 24:16)

It is yet another expression of individual moral responsibility which is at the core of the Jewish concept of justice: if you do good you will be rewarded, if you do evil, you will be punished; nobody else should be punished for your sins, nobody else should be blamed for them and no man should be your scapegoat. If that happens, the system you have created is flawed and unjust.

Although it is not easy to make such a general statement, I believe that our religion is neither  individualist nor a purely collectivist in its nature. Both extremes, when applied exclusively, are harmful to society and human life. Radical individualism may cause indifference towards the needs and fate of others. Radical collectivism, not balanced by individual freedoms, brings forms group responsibility, which are never just and cause social conflicts as well as resentment, especially if mandated by force or the government. But most importantly, if something is ordained and enforced, it stops being voluntary. Thus, enforced collectivism often kills real, internalized, good collective thinking, together with empathy and compassion, which by its nature cannot be enforced by any law or system.

Collective thinking is always good when it’s voluntary.  A good, healthy life has both aspects, a collective and an individual one. It incorporates both perspectives in our daily life and chooses between them depending on the case. The laws in the Torah were given to us to teach us this necessary balance between what is individual and what is collective. These laws, together with maturity and experience, help us to know what perspective is appropriate in a given situation.

Shabbat shalom!

Menachem Mirski

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Ki Teicei

Launch Sermon Player

Między kolektywizmem, a indywidualizmem

Refleksja nad paraszą Ki Teicei

Menachem Mirski

Ostatnich kilka tygodni spędziłem w Polsce. Musiałem wyjechać aby poprowadzić pogrzeb taty i pomóc mamie odnaleźć się w nowych warunkach, bez niego. Nie mając samochodu przez większość mojej czterotygodniowej podróży, byłem uzależniony od transportu publicznego. Pewnego dnia wsiadłem do autobusu w Przemyślu i poszedłem do kierowcy po bilet. Nie miałem w portfelu żadnych drobnych, więc kierowca nie mógł mi sprzedać biletu, ponieważ nie miał mi wydać. Kiedy wracałem na swoje miejsce w autobusie, starsza kobieta, prawdopodobnie emerytka dała mi 5 zł i powiedziała „proszę idź i kup sobie ten bilet”. Wróciłem do kierowcy, wziąłem bilet, podziękowałem kobiecie i oddałem jej resztę.

Innego dnia kupiłem mamie mały telewizor, żeby mogła go oglądać w ośrodku rehabilitacyjnym, w którym obecnie się znajduje. Mama dzieli pokój z trzema innymi kobietami. Była bardzo szczęśliwa, kiedy go dostała, ale jej pierwszym odruchem było podzielenie się nim z innymi: „Postaw go tak, aby inne panie też mogły oglądać”. Zastanawiałem się przez chwilę, po czym powiedziałem: „Jak go tak postawię, to ty nie będziesz mogła go oglądać, tylko inne panie”. „Mi wystarczy, że będę słyszeć” – odpowiedziała – „postaw go w ten sposób, przynajmniej na razie”.

Przytaczam te historie, ponieważ przedstawiają one zdrowe formy kolektywnego myślenia i działania. Ale czy myślenie kolektywne jest zawsze dobre i zdrowe? Czy zawsze  jest zalecane przez naszą „zorientowaną na społeczność” religię?

Porcja Tory na ten tydzień zawiera największą liczbę praw spośród wszystkich paraszy: jest w niej aż 72 pozytywnych i negatywnych przykazań. Wśród nich są takie, które wskazują na konieczność zbiorowej odpowiedzialności za siebie nawzajem w społeczeństwie:

Jeśli zbudujesz nowy dom, uczynisz na dachu ogrodzenie, byś nie obciążył swego domu krwią, gdyby ktoś z niego spadł (Pwt 21:8)

Innym dobrym przykładem zdrowego kolektywnego myślenia są prawa zwrotu utraconego zwierzęcia/przedmiotu:

Jeśli zobaczysz zbłąkanego wołu swego brata albo sztukę mniejszego bydła, nie odwrócisz się od nich, lecz zaprowadzisz je z powrotem do swego brata. Jeśli brat twój nie jest blisko ciebie i jeśli go nie znasz, zaprowadzisz je do swego domu, będą u ciebie, aż przyjdzie ich szukać twój brat i wtedy mu je oddasz. Tak postąpisz z jego osłem, tak postąpisz z jego płaszczem, tak postąpisz z każdą rzeczą zgubioną przez swego brata – z tym, co mu zginęło, a tyś odnalazł: nie możesz od tego się odwrócić. Jeśli zobaczysz, że osioł twego brata albo wół jego upadł na drodze – nie odwrócisz się od nich, ale z nim razem je podniesiesz. (Pwt 22:1-4)

Kolejny zestaw praw uczy nas społecznej odpowiedzialności za biednych i potrzebujących:

Jeśli będziesz żął we żniwa na swoim polu i zapomnisz snopka na polu, nie wrócisz się, aby go zabrać, lecz zostanie dla obcego, sieroty i wdowy, aby ci błogosławił Pan, Bóg twój, we wszystkim, co czynić będą twe ręce. Jeśli będziesz zbierał oliwki, nie będziesz drugi raz trząsł gałęzi; niech zostanie coś dla obcego, sieroty i wdowy. Gdy będziesz zbierał winogrona, nie szukaj powtórnie pozostałych winogron; niech zostaną dla obcego, sieroty i wdowy. (Pwt 24:19-21)

Prawa te mają nas nauczyć kolektywnej odpowiedzialności za siebie nawzajem. Uważam, że celem większości z nich ma być ich zinternalizowanie aniżeli miałyby być egzekwowane przez sąd, z prostego faktu, że sytuacje zwrotu utraconego przedmiotu często mają jedynie jednego świadka, a więc ich egzekucja prawna jest ograniczone. Ale nasza parsza zawiera również przykazania, które zdecydowanie ograniczają zakres kolektywnego myślenia i działania:

Ojcowie nie poniosą śmierci za winy synów ani synowie za winy swych ojców. Każdy umrze za swój własny grzech.  (Pwt 24:16)

Prawo to jest kolejnym wyrazem indywidualnej odpowiedzialności moralnej, która leży u podstaw żydowskiej koncepcji sprawiedliwości: jeśli czynisz dobro, zostaniesz nagrodzony, jeśli zrobisz zło, zostaniesz ukarany; nikt inny nie powinien być karany za twoje grzechy, nikt inny nie powinien być za nie obwiniany i żaden człowiek nie powinien być twoim kozłem ofiarnym. Jeśli tak się dzieje,  system, który stworzyłeś, jest wadliwy i niesprawiedliwy.

Chociaż nie jest rzeczą łatwą formułowanie tak ogólnych stwierdzeń, uważam, że nasza religia nie jest z natury ani indywidualistyczna, ani czysto kolektywistyczna. Obie skrajności, jeśli zastosowane jako jedyne, są szkodliwe dla społeczeństwa i życia ludzkiego. Radykalny indywidualizm może powodować obojętność na potrzeby i los innych. Radykalny kolektywizm, niezrównoważony wolnościami indywidualnymi, niesie ze sobą formy odpowiedzialności zbiorowej, które nigdy nie są sprawiedliwe i wywołują konflikty społeczne oraz resentymenty, zwłaszcza jeśli jest on wymuszony siłą lub przez rząd. Ale co najważniejsze, jeśli coś jest z góry zarządzone i egzekwowane, przestaje być dobrowolne. Tak więc wymuszony kolektywizm często zabija prawdziwe, zinternalizowane, dobre kolektywne myślenie, a także zabija empatię i współczucie, których, podług ich natury, nie można wymusić żadnym prawem ani systemem.

Kolektywne myślenie jest zawsze dobre, gdy jest dobrowolne. Dobre, zdrowe życie ma oba aspekty, kolektywny i indywidualny. Uwzględnia obie perspektywy w naszym codziennym doświadczeniu i wybiera między nimi w zależności od przypadku. Prawa zawarte w Torze zostały nam dane po to, aby nauczyć nas tej niezbędnej równowagi między tym, co indywidualne, a tym, co kolektywne. Te prawa, wraz z dojrzałością i doświadczeniem, pomagają nam rozpoznać, jaka perspektywa jest odpowiednia w danej sytuacji.

Szabat szalom!

Menachem Mirski

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Barry Cohen Otwierając szufladę: Ukryte tożsamości polskich Żydów

Launch Sermon Player

Barry Cohen Otwierając szufladę: Ukryte tożsamości polskich Żydów

Beit Polska i Friends of Jewish Renewal in Poland prezentują nową serię webinarów:

Niedziela 08.08.2021 19:00

Freighted Legacies

Barry Cohen Otwierając szufladę: Ukryte tożsamości polskich Żydów
ze zdjęciami Witolda Krassowskiego Wstęp: Antony Polonsky

Czy są jeszcze polscy Żydzi? To często zadawane pytanie zarówno przez Żydów, jak i nie-Żydów. To niepytanie często sugeruje, że w Polsce wcale nie ma Żydów lub alternatywnie, że nie ma ich zbyt wielu. Barry Cohen wysłuchał opowieści o życiu 54 osób z trzech pokoleń polskich Żydów. Często ukrywają się oni przed sobą, a nawet przed innymi polskimi Żydami niepewni, czy zdołają odbudować swoją obecność w polskim społeczeństwie.

W rozmowie bierze udział prof. Antony Polonsky, główny historyk Muzeum Żydów Polskich POLIN i emerytowany profesor studiów nad Holokaustem, a także  niektórzy bohaterowie książki.

 

Shoftim

Launch Sermon Player

A Manual for the Elimination of Evil and Injustic

Thoughts on Parashat Shoftim

Menachem Mirski 

Is it possible to eliminate crime from our societies completely? Or is it possible only to eliminate one type of crime, let’s say the worst – murder? It probably is possible. What about locking all the people down in prison cells, separately. Let’s construct our societies like that. It would require three social castes: prisoners (let’s say 90% of the society), guards (9%) and various administrators and rulers (1% or less than that). If any murder would happen then it would mainly happen between the rulers fighting for power between each other, who would be the only free people in this society. Murder would be a phenomenon affecting up to 1% of the population, so the murder rate would be probably much lower than in our contemporary societies. And who would care about them killing each other. They, this 1% of the population, would be probably the most hated group in the entire society.

Or maybe let’s create a better system. In the US, for example, 93% of people in prison are men. The vast majority of murderers were involved in some sort of criminal activity before. So let’s introduce a penal code according to which even the smallest crime will be punished with a life imprisonment. Let’s be generous and create a different penal code for women who are a tiny minority of all criminals, use less alcohol and drugs which directly cause a lot of violent crimes and who are less likely to be recidivists. They also do better at school, on average, and are less often homeless. There is a lot of arguments that they shouldn’t be treated as harshly as men regarding crimes.

Let’s create a social system like that. Not only murder would basically disappear but also many smaller crimes. So what’s the problem, why can’t we do that?

This week’s Torah portion starts with a call for establishing law enforcement institutions: judges (chieftains, Hebrew shoftim) and officials (Hebr. shotrim):

You shall appoint magistrates and officials for your tribes, in all the settlements that the LORD your God is giving you, and they shall govern the people with due justice. (Deut. 16:18)

Immediately after this, the Torah points to the fundamental principles of the rule of law:

You shall not judge unfairly: you shall show no partiality; you shall not take bribes, for bribes blind the eyes of the discerning and upset the plea of the just. (Deut. 16:19)

Here, the Torah prohibits bribery, but the principles of a fair trial are discussed elsewhere in the Torah:

You shall not render an unfair decision: do not favor the poor or show deference to the rich; judge your kinsman fairly. (Lev. 19:15)

or at the beginning of the Book of Deuteronomy:

I charged your magistrates at that time as follows, “Hear out your fellow men, and decide justly between any man and a fellow Israelite or a stranger. You shall not be partial in judgment: hear out low and high alike. Fear no man, for judgment is God’s. And any matter that is too difficult for you, you shall bring to me and I will hear it.” (Deut. 1:16-17)

Our Torah portion for this week concludes its call for fairness with another call:

Justice, justice shall you pursue, that you may thrive and occupy the land that the LORD your God is giving you.  (Deut. 16:20)

Tzedek, tzedek tidrof… The Hebrew verb lidrof used here means to be behind, follow after, pursue, persecute, run after. Exactly, justice is something you shall pursue. Not ‘establish’. The Torah is aware of the answer I suggested implicitly at the beginning: that it’s impossible to eliminate injustice completely from the world because it would require to eliminate mercy, love, compassion and put tremendous restrictions on human freedom. God, according to the Torah, has never intended to create a world like that. Probably nobody would want to live in that kind of world except some psychopaths.

Justice is not something that can be decreed by some decree. It’s a never ending process. Injustice then is not a problem that can be fixed the way we can fix a car or airplane: by fixing a system that is working improperly. Justice in society, while being no less complex than an airplane, contains another crucial and incalculable element: freedom of human decision. This element cannot be eliminated.

Yes, some forms of injustice have been eliminated in the course of history, like slavery for example. But it hasn’t been eliminated completely – there are slave auctions in Libya, there are other forms of human enslavement that can be considered slavery – in China, for instance. Let alone North Korea where the entire society is held hostage by a group of insane despots. Nor has slavery been eliminated permanently in places where it was eliminated: there is no guarantee that when things get really bad in the world some of old practices based purely on domination and power will be reestablished, even with the acceptance of entire nations. Thus we should never take for granted what we – as humanity – have achieved.

For the same reasons – freedom of human decision and its fundamental value – neither evil nor the human inclination towards evil has ever disappeared. To get rid of (moral) evil in the world we would have to fix the so-called human nature, as the prophets believed. The Rabbinical view of yetzer hatov – the inclination for good – and yetzer harah – the inclination for evil – is more developed and more useful practically: it doesn’t claim that yetzer hara should be eliminated. According to the rabbinic view on the problem the goal is to employ those bad, impossible to eradicate inclinations, to work towards good purposes. This philosophy is not only positive; it’s also easier to put into practice, when understood properly: it can take a form of rewiring your brain in which you modify your impulses and processes they cause to work for desirable outcomes.

It’s a better approach than hating the evil and injustice in my opinion. Hating evil and injustice is ultimately about hating something in human nature. Thus it is very important to strictly define this thing that supposedly causes all the evil we fight with. It’s very important to define it precisely and make sure that this element is not something that is, in fact, essentially good, like desire for freedom, ambition or even something that is relatively good like rivalry or competitiveness. If something is relatively good it basically belongs to the realm beyond good and evil. It is more of a tool and tools tend to be useful.

We should keep all the above in mind when debating other negative social phenomena we deal with and want to eradicate, like corruption, theft, racism or prejudice. To completely eliminate them we would have to employ similar measures like those we would need to eliminate murder (but because they are lighter offenses, we probably wouldn’t have to implement them in all the realms of human life.) We cannot eliminate erroneous thinking and speaking by law not suppressing freedom of speech and thought. We can minimize it and its negative impact through proper education but only to some extent and to the extent the education we offer is correct – we also cannot completely eliminate errors from our teachings.

As I showed at the beginning, eliminating one kind of evil, one kind of injustice, here and now, would require totalitarian measures. That’s probably one of the reasons for which people obsessed with only one or two particular forms of evil or who very narrowly define what is the worst evil in the world (which often is not the worst, sometimes it is not evil at all) develop tendencies to totalitarian thinking. I believe that part of the proper attitude towards evil and injustice is be able to perceive many different kinds of evil and injustice, and to put them in some sort of hierarchy, as we do with things we consider good and just It doesn’t mean that different people shouldn’t be specialized in fighting particular forms of injustice or evil. They should. But it is also very good and healthy to see the evil, suffering and injustice you are fighting within the context of the evil, suffering and injustice other people are fighting with.

Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA

Szoftim

Launch Sermon Player

Poradnik, jak wyeliminować zło i niesprawiedliwość

Refleksja nad paraszą Szoftim

Menachem Mirski

Czy możliwe jest całkowite wyeliminowanie przestępczości z naszych społeczeństw?  A może da się wyeliminować tylko jeden rodzaj przestępstw, powiedzmy te najgorsze – morderstwa? Prawdopodobnie jest to możliwe. Można na przykład zamknąć  wszystkich ludzi w oddzielnych celach więziennych. Skonstruujmy nasze społeczeństwa w taki sposób. Wymagałoby to istnienia trzech kast społecznych: więźniów (powiedzmy 90% społeczeństwa), strażników (9%) i różnych administratorów i rządzących (1% albo jeszcze mniej). Gdyby popełniano jakiekolwiek morderstwa, to dochodziłoby do nich przede wszystkim w grupie walczących między sobą o władzę rządzących, którzy byliby jedynymi wolnymi ludźmi w takim społeczeństwie. Morderstwo byłoby zjawiskiem dotyczącym nie więcej niż 1% ludności, a zatem liczba morderstw byłaby prawdopodobnie o wiele niższa niż w naszych współczesnych społeczeństwach. A kogo obchodziłoby, że oni zabijają się nawzajem. Oni, ten 1% ludności, byliby prawdopodobnie najbardziej znienawidzoną grupą w całym społeczeństwie.

Albo może stwórzmy lepszy system. Na przykład w USA 93% osadzonych w więzieniach to mężczyźni. Znaczna większość morderców była już wcześniej uwikłanych w jakiegoś rodzaju działalność kryminalną. Wprowadźmy więc kodeks karny, zgodnie z którym nawet najmniejsze przestępstwo będzie karane dożywotnim więzieniem. Bądźmy wspaniałomyślni i stwórzmy inny kodeks karny dla kobiet, które stanowią tylko malutką mniejszość wszystkich kryminalistów, spożywają mniej alkoholu i biorą mniej narkotyków, które są bezpośrednią przyczyną wielu przestępstw z użyciem przemocy; w przypadku kobiet zachodzi też mniejsze ryzyko recydywy.  Kobiety radzą sobie też przeciętnie lepiej w szkole i rzadziej bywają bezdomne. Jest wiele argumentów przemawiających za tym, że w kwestii przestępstw nie powinny być traktowane równie ostro, co mężczyźni.

Stwórzmy tego rodzaju system społeczny. Praktycznie zniknęłyby wtedy nie tylko morderstwa, ale również wiele przestępstw mniejszego kalibru. Na czym więc polega problem, dlaczego nie możemy tego zrobić?

Czytana w tym tygodniu porcja Tory zaczyna się od wezwania do ustanowienia instytucji strzegących przestrzegania prawa: sędziów (wodzów, hebr. szoftim) i urzędników (hebr. szotrim):

Sędziów i urzędników ustanowisz sobie we wszystkich bramach twoich, które Wiekuisty, Bóg twój, da tobie w pokoleniach twoich, aby sądzili lud sądem sprawiedliwym. (Pwt 16, 18)

Bezpośrednio po tym Tora wymienia podstawowe zasady rządów prawa:

Nie skrzywiaj prawa, nie uwzględniaj osoby, a nie bierz wziątku, bo wziątek zaślepia mądrych i plącze słowa sprawiedliwych. (Pwt 16, 19)

Tutaj Tora zabrania przekupstwa, ale zasady sprawiedliwego procesu są omawiane w innym jej miejscu:

Nie czyńcie krzywdy w sądzie, nie uwzględniaj osoby biednego, ani uszanuj osoby możnego; sprawiedliwe sądź bliźniego twego. (Kpł 19, 15)

albo na początku księgi Powtórzonego Prawa:

I rozkazałem sędziom waszym podówczas, mówiąc: Wysłuchajcie między bracią waszą, i rozsądzajcie sprawiedliwie między człowiekiem a powinowatym jego, a cudzoziemcem przy nim. Nie uwzględniajcie osób na sądzie; tak małego jako wielkiego wysłuchajcie; nie obawiajcie się nikogo, albowiem sąd od Boga jest; sprawę zaś, która by za trudną była dla was, odnieście do mnie, a przesłucham ją.  (Pwt 1, 16-17)

Nasza porcja Tory na ten tydzień kończy swoje wezwanie o sprawiedliwość jeszcze innym apelem:

Za sprawiedliwością, za sprawiedliwością podążaj, abyś żył i posiadał ziemię, którą Wiekuisty, Bóg twój, oddaje tobie. (Pwt 16, 20)

Cedek, Cedek tidrof… Użyty tu hebrajski czasownik lidrof oznacza być z tyłu, iść za czymś, podążać za czymś, prześladować, gonić za czymś. Dokładnie – sprawiedliwość jest czymś, za czym będziesz podążać. A nie czymś, co „ustanowisz”. Tora zdaje sobie sprawę z odpowiedzi, którą zasugerowałem implicite na początku: że całkowite wyeliminowanie niesprawiedliwości ze świata jest niemożliwe, gdyż wymagałoby to wyeliminowania litości, miłości i współczucia i nałożyłoby to ogromne ograniczenia na ludzką wolność. Bóg, według Tory, nigdy nie zamierzał stworzyć takiego rodzaju świata. Prawdopodobnie nikt nie chciałby żyć w takim świecie za wyjątkiem jakichś psychopatów.

Sprawiedliwość nie jest czymś, co można zarządzić za pomocą jakiegoś dekretu. Jest to nigdy niekończący się proces. Niesprawiedliwość nie jest zatem problemem, który można naprawić w taki sposób, w jaki możemy naprawić samochód albo samolot: poprzez naprawę nieprawidłowo działającego systemu. Sprawiedliwość społeczna, choć jest nie mniej skomplikowana niż samolot, zawiera w sobie inny kluczowy i nieobliczalny element: wolność ludzkich decyzji. Tego elementu nie da się wyeliminować.

Owszem, pewne formy niesprawiedliwości zostały wyeliminowane na przestrzeni historii – jak choćby niewolnictwo. Ale nie zostało ono wyeliminowane całkowicie – są targi niewolników w Libii, dochodzi też do innych form ludzkiego zniewolenia, które mogą być uznane za niewolnictwo – na przykład w Chinach. Nie wspominając już o Korei Północnej, gdzie całe społeczeństwo jest zakładnikiem grupy szalonych despotów. Niewolnictwa nie wyeliminowano też na trwałe w miejscach, gdzie zostało ono zniesione; nie ma gwarancji, że kiedy sprawy na świecie przyjmą bardzo zły obrót, niektóre dawne praktyki oparte wyłącznie na dominacji i władzy nie zostaną przywrócone, nawet za przyzwoleniem całych narodów. A zatem nie powinniśmy nigdy lekceważyć tego, co udało nam się – jako ludzkości – osiągnąć.

Z tych samych powodów – czyli ludzkiej wolności podejmowania decyzji i jej fundamentalnej wartości – ani zło, ani ludzka skłonność do zła nigdy nie zniknęły. Żeby pozbyć się (moralnego) zła na świecie, musielibyśmy naprawić tak zwaną ludzką naturę, jak uważali prorocy. Rabiniczne poglądy w sprawie jecer hatow – skłonności do dobra – i jecer hara – skłonności do zła – są bardziej rozwinięte i bardziej przydatne z praktycznego punktu widzenia: nie twierdzą, że jecer hara powinna zostać wyeliminowana. Zgodnie z poglądami rabinicznymi w tej kwestii celem jest wykorzystanie owych złych, niemożliwych do wykorzenienia skłonności w taki sposób, aby działały na rzecz dobrych celów. Filozofia ta, poza tym iż ma pozytywny charakter, jest również łatwiejsza do wdrożenia w życie, kiedy odpowiednio się ją zrozumie: może przybrać formę „przeprogramowania” swojego mózgu, tak aby zmodyfikować swoje odruchy i wywoływane przez nie procesy w taki sposób, żeby działały na rzecz osiągnięcia pożądanych rezultatów.

W moim przekonaniu jest to lepsze podejście niż nienawidzenie zła i niesprawiedliwości. Nienawidzenie zła i niesprawiedliwości sprowadza się ostatecznie do nienawidzenia czegoś należącego do ludzkiej natury. A zatem bardzo ważne jest, żeby ściśle zdefiniować tę rzecz, która ponoć wywołuje całe zło, z którym walczymy. Bardzo ważne jest, żeby precyzyjnie ją zdefiniować i upewnić się, że ten element nie jest czymś, co w rzeczywistości jest w swej istocie dobre, tak jak pragnienie wolności czy ambicja, albo nawet czymś relatywnie dobrym, tak jak rywalizacja czy współzawodnictwo. Jeśli coś jest relatywnie dobre, to zasadniczo należy do sfery leżącej poza dobrem i złem. Jest to bardziej rodzaj narzędzia, a narzędzia bywają często pożyteczne.

Powinniśmy pamiętać o wszystkich wyżej opisanych kwestiach, kiedy dyskutujemy nad innymi negatywnymi zjawiskami społecznymi, z którymi się zmagamy i które chcemy wykorzenić, takimi jak korupcja, kradzieże, rasizm albo uprzedzenia. Aby kompletnie je wyeliminować, musielibyśmy zastosować podobne rozwiązania jak te, które byłyby potrzebne do wyeliminowania morderstw (ale, jako że są to lżejsze przewinienia, prawdopodobnie nie musielibyśmy wprowadzać ich we wszystkich sferach ludzkiego życia). Nie możemy prawnie wyeliminować błędnych form myślenia i mówienia, nie ograniczając przy tym wolności myśli i wypowiedzi. Możemy zminimalizować je i ich negatywne skutki poprzez odpowiednią edukację, ale tylko do pewnego stopnia i w takim stopniu, w jakim oferowana przez nas edukacja będzie odpowiednia – nie możemy też całkowicie wyeliminować błędów z naszego nauczania.

Tak jak pokazałem na początku, wyeliminowanie jednego rodzaju zła, jednego rodzaju niesprawiedliwości tutaj i teraz wymagałoby totalitarnych rozwiązań. Jest to prawdopodobnie jeden z powodów, dlaczego ludzie, którzy  mają obsesje na punkcie tylko jednego albo dwóch konkretnych rodzajów zła albo którzy bardzo wąsko definiują, co jest najgorszym złem na świecie (a co często nie jest najgorszym złem, a czasem w ogóle nie jest czymś złym), wykształcają w sobie skłonność do totalitarnego myślenia. Sądzę, że częścią odpowiedniego nastawienia wobec zła i niesprawiedliwości jest zdolność postrzegania wielu różnych rodzajów zła i niesprawiedliwości i umieszczenie ich w jakiegoś rodzaju hierarchii, tak jak robimy to z rzeczami, które uważamy za dobre i sprawiedliwe. Nie oznacza to, że różni ludzie nie powinni się specjalizować w walce z konkretnymi rodzajami niesprawiedliwości albo zła. Powinni. Ale bardzo dobre i zdrowe jest również postrzeganie zła, cierpienia i niesprawiedliwości, z którymi walczymy, w kontekście zła, cierpienia i niesprawiedliwości, z którymi walczą inni ludzie.

 

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA

 

Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka

Barry Cohen’s Opening the Drawer: The Hidden Identities of Polish Jews – webinar

Launch Sermon Player

Beit Polska and Friends of Jewish Renewal in Poland present a new web series

Barry Cohen’s Opening the Drawer: The Hidden Identities of Polish Jews

with photographs by Witold Krassowski

Are there any Polish Jews? This is a frequently asked question by Jews and non-Jews around. The non-question adds the caveat, Poland is empty of Jews or Poland has too many.Barry Cohen listened to the life narratives of 54 individuals spanning three generations of Polish Jews. He will tell us about his experience beginning with the generally reticent of Polish Jews displayed about themselves, even among fellow Polish Jews to reflect a serious presence in Polish society. Professor Antony Polonsky, chief Historian of POLIN Museum of the History of Polish Jew and emeritus professor of Holocaust studies was participated in the conversation. A number of the original participants in the book wparticipated in our conversation including interviewees who for reasons that they will explain chose to participate.

 

GET THE BOOK

https://www.ipgbook.com/opening-the-drawer-products-9781910383810.php

This will only work for those based in the USA.

For people in Poland and the UK:

https://www.vmbooksuk.com/collections/holocaust-studies/products/9781910383810