Close
Log In using Email

Wolność, równość, szacunek – istota pesachowej rewolucji

Wolność, równość, szacunek – istota pesachowej rewolucji

 

Mati Kirschenbaum

  Ostatni Szabat przed Pesach nazywamy w naszej tradycji Szabat HaGadol, czyli dosłownie Wielkim Szabatem. Był to jeden z dwóch szabatów w roku, podczas których rabin wygłaszał długie kazanie, objaśniając członkom jego społeczności przykazania związane z Pesach, w szczególności prawa związane z koszerowaniem domostw w przygotowaniu na to święto. Kazanie to związane było zatem z jednym z trzech imion Pesach – Chag HaMacot, Świętem Macy, które odnosi się do rytualnych aspektów tego święta. Dziś chciałbym skupić się na aspekcie Pesach reprezentowanym przez jego drugie imię – Chag HaCherut, Święcie Wolności. W Pesach Izraelici zostali wyzwoleni z egipskiej niewoli. Jeśli rozumiemy wolność jako brak jarzma, święto to możemy traktować jako dzień wyzwolenia naszego narodu. Wolność można jednak rozumieć szerzej. Wielu ludzi rozumie wolność jako możliwość samostanowienia, podejmowania decyzji samodzielnie, bez oglądania się na innych. W naszej tradycji taką postawę przejawiał Korach, który nie chciał zaakceptować ładu społecznego wprowadzonego przez Mojżesza po poradach Jitro. Jego niechęć do zaakceptowania współzależności wszystkich Izraelitów doprowadziła do podziału wśród Izraelitów i do wielu ofiar wśród jego zwolenników. Mieszkając obecnie w Anglii myślę o buncie Koracha dość często. I zastanawiam się, czy Brytyjczycy popierający Brexit nie przypominają Koracha nierozumiejącego, że we współczesnym zglobalizowanym świecie bliska współpraca gospodarcza jest równie istotna jak jedność Izraelitów zmagających się z trudami życia na pustyni. Jestem przekonany, że wolność nie musi wykluczać współzależności. Historia Koracha uczy nas, że niezależność za wszelką cenę, nawet gdy jest dla nas szkodliwa, nie jest prawdziwą wolnością. Wolność to możliwość samostanowienia o sobie samym. Wydawać by się mogło, że w Polsce, kraju w którym niewolnictwo zniesiono w średniowieczu, a pańszczyznę w dziewiętnastym wieku, każdy z nas może uznawać się za osobę wolną. Czy można jednak cieszyć się wolnością i decydować o sobie samym, gdy zarabia się tak mało, że większość naszego czasu i uwagi poświęca się walce, by mieć co włożyć do garnka? Gdy czyjaś ciężka praca nie jest godnie wynagradzana? Myślę, że wielu z was nie uznałoby takiej sytuacji za wolność. I macie do tego prawo – pomimo rozwoju gospodarczego zarobki w Polsce, w porównaniu z innymi krajami UE, stanowią niewysoki odsetek dochodu narodowego brutto. W praktyce oznacza to, że zarobki polskich pracowników są zaniżone, a przedsiębiorstwa nie inwestują w nowoczesne rozwiązania, bo im się to nie opłaca – mogą ciąć koszty, płacąc pracownikom mniej. Z podobną sytuacją mamy do czynienia w sektorze publicznym, którego pracownicy, np. pielęgniarki, wielu państwowych lekarzy i nauczyciele nie są godnie wynagradzani za swoją odpowiedzialną, wymagającą wiedzy i umiejętności pracę. Trudno się dziwić, że nauczyciele strajkują. Możemy oczywiście oburzać się, że przez ich strajk dzieci nie chodzą do szkoły. Musimy się jednak zastanowić, czy chcemy, by nasze dzieci — obserwując swoich nauczycieli — były uczone akceptacji niesprawiedliwych płac i wyzysku? Czy chcemy, żeby wyrosły w przekonaniu, że kluczowe dla funkcjonowania społeczeństwa zawody — pedagogika i pielęgniarstwo — powinny otrzymywać głodowe pensje? Jestem przekonany, że powinniśmy uczyć nasze dzieci, że wolność osobista musi wiązać się z godnymi warunkami pracy, zapewniającymi nam pewien margines ekonomicznej wolności oraz gwarantującymi nam czas dla naszych bliskich. Debaty na temat istoty wolności prowadzą niejednokrotnie do konfliktów, a nawet podziałów społecznych. Rabini wielokrotnie ostrzegali nas, że brak dialogu między osobami o odmiennych poglądach i mówienie o innych źle jest trawiącą społeczeństwo chorobą. Rabin Resz Lakisz w traktacie Arachin 15b Talmudu Babilońskiego twierdził, że nazwa czytanej przez nas w tym tygodniu parszy, Mecora, wiąże się z wyrażeniem moci szem ra — opisującym kogoś, kto celowo niszczy reputację innych przez oszczerstwa lub obmowę. Resz Lakisz stwierdza, że caraat — choroba skóry opisana w parszy Mecora — to kara za celowe psucie opinii na temat innych. Komentarz rabina Resz Lakisza uczy nas, że dążenie ku wolności nie może być toczone niesprawiedliwymi środkami; walcząc o wolność, musimy szanować godność innych ludzi. W ten Szabat zachęcam was do zastanowienia się, czy traktujecie z szacunkiem ludzi, z którymi poglądami się nie zgadzacie? Jeśli nie — może czas zacząć teraz, przed sederem pesachowym, który uczy nas, że każdy — nawet nieposłuszny syn — ma prawo uczestniczyć w Święcie Wolności. Może warto stosować się do tej zasady nie tylko od święta. Szabat Szalom!

Mati Kirschenbaum

 
Miszpatim -Oko w oko z okiem za oko
Truma – Co możesz wnieść do swojej społeczności?
Wajakhel i Pekudej – Świece, Błogosławieństwo, Szabat!
Pesach: Maca, Wiosna i Wolność
Jakie społeczeństwo jest „bez skazy”?
Refleksja nad paraszą Bamidbar
Rola kobiet w (tradycyjnym) judaizmie. Refleksja nad paraszą Pinchas.
Kto usłyszy moją Szma?
Szczęście oraz sprawiedliwość. Refleksja nad paraszą Ree.
Sądny miesiąc Elul
Obietnice, przyrzeczenia, przysięgi
Czas na odczuwanie wdzięczności [Ki Tawo]
Kochać to widzieć potencjał. Refleksja nad paraszą Nicawim.
EREW ROSZ HASZANA
PORANEK ROSZ HASZANA
Stojąc przed niebiańskim Sądem
KOL NIDRE
JOM KIPUR 2018 JONASZ
Czy postęp to zawsze postęp? Refleksja nad paraszą Haazinu.
SUKOT
Nietrwały szałas czy trwałe dziedzictwo? Czym jest nasze życie?
Zabijając gniew. Refleksja nad paraszą Bereszit
Starać się jak Noe
Sens życia. Refleksja nad paraszą Lech Lecha.
LECH LECHA
Samorząd a Sodoma – parasza Wajera
Piękno zewnętrzne i wewnętrzne.
Niepłodność — wspólny problem
Drasza na Szabat Toldot 5779 – Lea Magnone
Kłamać czy nie kłamać? Refleksja nad paraszą Wajece
Nocne zmagania -Wajiszlach
W niewoli rodzicielskiej nieuwagi i braterskiej zazdrości
Punkt zwrotny. Refleksja nad paraszą Mikec
Działania boskie jako suma działań ludzkich. Refleksja nad paraszą Wajigasz
Jedna osoba może zmienić historię całego świata
Wajera
Raz zdobytej wolności nie wolno nigdy oddać. Refleksja nad paraszą Bo
Chaos i nienawiść – nasz zewnętrzny i wewnętrzny wróg
בְּשַׁלַּח
Dobry przykład wskazuje drogę
Wesprzyj czy po prostu zostaw w spokoju? Refleksja nad paraszą Miszpatim
Co symbolizuje Przybytek Zgromadzenia?
TECAWE
Po co nam religia?
Demokracja i odpowiedzialność. Refleksja nad paraszą Wajikra
Parasza Caw
Świat między porządkiem a chaosem
Wolność, równość, szacunek – istota pesachowej rewolucji
Wojny ideologiczne i niepokój społeczny: co możemy w tej sprawie zrobić?
PESACH 2019