Close
Log In using Email

Za Duża, Musi Upaść

Za Duża, Musi Upaść

Refleksje Nad Paraszą Noach

W czytanej w tym tygodniu paraszy znajdziemy dwie wielkie narracje, które leżą u podstaw cywilizacji judeo-chrześcijańskiej i które inspirują ludzi od wieków: opowieść o Noachu i potopie, jak również historia o wieży Babel. Początek opowieści o Noachu mówi o wielkim skażeniu, jakie przenikało ziemię. Zacytujmy Torę:
I widział Bóg ziemię, a oto skażona, bo skaziło wszelkie ciało drogę swą na ziemi. (Rdz 6, 12, tłum. I. Cylkow).
Hebrajskie słowo niszkhata (od rdzenia szakhat), tłumaczone jako „skażona” niesie w sobie również inne synonimiczne znaczenia, takie jak: być zepsutym, zniszczonym, rannym, zrujnowanym albo zgniłym. W poprzednim wersecie:
I skażona była ziemia przed Bogiem; i napełniła się ziemia bezprawiem. (Rdz 6, 11)
pojawia się hebrajskie słowo hamas, które również oznacza przemoc, okrucieństwo, niesprawiedliwość. Zgodnie z tą narracją jedynym lekarstwem na ów straszny stan rzeczy panujący na ziemi było oczyszczenie tej „okropnej nieczystości” za pomocą największej wody, jaką kiedykolwiek widziała planeta Ziemia. Mamy zatem skażenie i odnowę życia, jest to jednak brutalna odnowa. Ludzkość została zdziesiątkowana, nic dziwnego zatem, że w innej opowieści przedstawionej w tej samej paraszy czytamy:
I była cała ziemia mowy jednej i wyrażeń nielicznych. (Rdz 11, 1)
Hebrajskie słowo safa (język) ma również inne znaczenia, takie jak: brzeg, granica, oprawa i są to w istocie pierwotne, a nie drugorzędne znaczenia tego słowa.1 Jeśli mamy prawo założyć, iż po tym wielkim, mającym służyć oczyszczeniu zajściu nie zdążyły się jeszcze zróżnicować nie tylko języki, ale również ludzkie przekonania i systemy wartości, to oferuje nam to nieco inną (w moim przekonaniu głębszą) perspektywę na historię, którą znamy jako „mówiącą o pomieszaniu języków” i w której aspekt prostej, codziennej i praktycznej komunikacji schodzi na drugi plan. Wedle tej wykładni historii o wieży Babel owo wspólne ludzkie przedsięwzięcie zakończyło się porażką nie tylko dlatego, że ludzkość utraciła wspólny język, ale również dlatego, iż straciła wspólną płaszczyznę porozumienia: wspólne wartości i cele, które zróżnicowały się podczas budowy wieży Babel. Co więcej, przedsięwzięcie to nie musi być rozumiane w negatywny sposób. Według rabina Jonathana Eibeschuetza, który żył w osiemnastowiecznej Pradze (i był uważany za „heretyckiego rabina”, gdyż promował uniwersalne braterstwo i równość płci), celem tego przedsięwzięcia było dotarcie na księżyc. W swoim dziele Tiferet Jehonatan, rabin Eibeschuetz pisze:
„(…) ich rozumowanie było w pełni naukowe: każdy deszcz jest skutkiem gazów i pary – cząstek wodnych unoszących się z ziemi. I właśnie tak powstają chmury; i właśnie tak woda spada w dół. Żadna woda nie może spaść z samego nieba. Na podstawie obserwacji wyliczyli, że te chmury, które tworzy gęsta para unosząca się z ziemi, w najlepszym wypadku unoszą się nie wyżej niż na wysokość pięciu mil. Siłą rzeczy wynika z tego, że bardziej delikatna para składająca się z cząsteczek wody nie uniesie się wyżej niż na tę wysokość. W przeciwnym wypadku na tych większych wysokościach znajdowałyby się również i gęstsze chmury. A zatem ich plan był taki, żeby wybudować wieżę wyższą niż te chmury, tak żeby mieć miejsce, gdzie już nigdy więcej nie spadnie na nich deszcz”.
Wtedy nie byłoby już potopów. Wtedy nie trzeba by się już dobrze zachowywać. Wedle rabina Eibeschuetza ludzie z tamtego pokolenia postrzegali też księżyc jako planetę nadającą się do zamieszkania w stopniu nie mniejszym niż planeta ziemska. Wierzyli, że uda im się dotrzeć na księżyc i na nim zamieszkać, jeśli zbudują statek, który może „unosić się w powietrzu”, unoszony ogromnym żaglem, gdyż wydawało im się, że tak naprawdę wszystkie wiatry wznoszą się z ziemi i kierują się do góry. Ale, oczywiście, ich plan zakończył się porażką. Utracili swój „wspólny język” w głębszym znaczeniu tego słowa, tak jak sugerowałem powyżej. Jest to problem, z którym ludzkość nigdy nie przestała się zmagać, co wydaje się być dla nas szczególnie widoczne dzisiaj. Nasze zachodnie społeczeństwa są rozdarte pod względem ideologicznym. Dręczone są niespójnością i nieprzystawalnością deklarowanych systemów wartości i wizji świata. Co istotne, linie tych wszystkich podziałów nie przebiegają wzdłuż granic narodowych, kulturowych czy religijnych, lecz dzielą w zasadzie wszystkie spośród tych grup. Multikulturalizm jest zatem jak najbardziej możliwy, by był jednak trwały, musi być zbudowany na wspólnych fundamentach, na wyznawanych przez wszystkich wartościach. Czy takowe wspólne wartości istnieją? Oczywiście, że tak. Przekonanie, że ich nie ma, wynika z nadmiernej ideologizacji naszego życia. Gdy skupimy się na praktyce, okazuje się, że wcale nie jest trudno je odnaleźć. Owe wartości, co do których jak sądzę wszyscy się zgodzimy, to np. szacunek dla innych, bycie uczciwym, odpowiedzialnym, wdzięcznym, wyrozumiałym, współczującym, kochającym. To pierwsze co przychodzi mi na myśl, wierzę, że ta lista jest znacznie dłuższa. Warto odrzucić gigantyzm, utopie, maksymalizm i wszystkie systemowe wizje „zbawienia świata, które nadejdzie, jeśli tylko reszta ludzkości będzie nas słuchać i czynić tak, jak wymyśliliśmy my”, bo jesteśmy albo najmądrzejsi ze wszystkich ludzi i mamy remedia na wszystkie problemy, albo też mandat od samego Boga, którego jesteśmy bezpośrednimi na ziemi namiestnikami. Takie podejście jest skazane na porażkę, bowiem nigdy nie pozyskamy poparcia wszystkich dla naszej wizji. Nawet gdyby komukolwiek to się kiedykolwiek udało, nie będzie to trwałe. Wierząc w podobne utopie, skazujemy samych siebie na wieczną frustrację i przeoczamy bardzo wiele z codzienności. Wszystko dobre, co ludzkość osiągnęła dotychczas ma swoje źródło we wzajemnym zrozumieniu i współpracy począwszy od najbardziej podstawowego poziomu – poziomu codziennego, praktycznego życia. I fakt, że jesteśmy tu, gdzie jesteśmy, i że nie wierzymy, iż możemy dolecieć na księżyc za pomocą statku z wielkim żaglem dowodzi, że ta nasza wzajemna współpraca układała się dotychczas całkiem nieźle, mimo odwiecznych, międzyludzkich, ideologicznych różnic. Szabat szalom!

Menachem Mirski

Tłum.: Menachem Mirski, Marzena Szymańska-Błotnicka

1 Zgodnie z: Marcus Jastrow, Dictionary of The Targumim, Talmud Babli i Jeruszalmi oraz literatura midraszowa.

EKEW
Dewarim
Pinchas
Balak
Kazanie na Miesiąc Dumy
Bamidbar
EMOR
Acharej Mot
JOM HAZIKARON I JOM HAACMAUT
Szemini
Wajikra
Wajachel-Pekudej
Teruma
Miszpatim
YITRO
BESZALLACH
WAJECHI
Wajigasz
MIKEC
CHANUKA
Wajeszew
WAJESZEW
Chaje Sara
NOACH
Za Duża, Musi Upaść
CHOL HAMOED SUKOT
HAAZINU
Ki Tece
Wa’etchanan
CHAZON
Matot-Massei
Pinchas
PINCHAS
KORACH
Szelach
Król i jego syn. Refleksja nad paraszą Naso
O żydowskiej jedności i różnorodności Refleksja nad paraszą Bamidbar
Komu możemy zaufać?
Czy nadszedł czas na rok jubileuszowy?
Emor
Raz jeszcze o potrzebujących
PESACH 2019
Wojny ideologiczne i niepokój społeczny: co możemy w tej sprawie zrobić?
Wolność, równość, szacunek – istota pesachowej rewolucji
Świat między porządkiem a chaosem
Parasza Caw
Demokracja i odpowiedzialność. Refleksja nad paraszą Wajikra
Po co nam religia?
TECAWE
Co symbolizuje Przybytek Zgromadzenia?
Wesprzyj czy po prostu zostaw w spokoju? Refleksja nad paraszą Miszpatim
Dobry przykład wskazuje drogę
בְּשַׁלַּח
Chaos i nienawiść – nasz zewnętrzny i wewnętrzny wróg
Raz zdobytej wolności nie wolno nigdy oddać. Refleksja nad paraszą Bo
Wajera
Jedna osoba może zmienić historię całego świata
Działania boskie jako suma działań ludzkich. Refleksja nad paraszą Wajigasz
Punkt zwrotny. Refleksja nad paraszą Mikec
W niewoli rodzicielskiej nieuwagi i braterskiej zazdrości
Nocne zmagania -Wajiszlach
Kłamać czy nie kłamać? Refleksja nad paraszą Wajece
Drasza na Szabat Toldot 5779 – Lea Magnone
Niepłodność — wspólny problem
Piękno zewnętrzne i wewnętrzne.
Samorząd a Sodoma – parasza Wajera
LECH LECHA
Sens życia. Refleksja nad paraszą Lech Lecha.
Starać się jak Noe
Zabijając gniew. Refleksja nad paraszą Bereszit
Nietrwały szałas czy trwałe dziedzictwo? Czym jest nasze życie?
SUKOT
Czy postęp to zawsze postęp? Refleksja nad paraszą Haazinu.
JOM KIPUR 2018 JONASZ
KOL NIDRE
Stojąc przed niebiańskim Sądem
PORANEK ROSZ HASZANA
EREW ROSZ HASZANA
Kochać to widzieć potencjał. Refleksja nad paraszą Nicawim.
Czas na odczuwanie wdzięczności [Ki Tawo]
Sądny miesiąc Elul
Szczęście oraz sprawiedliwość. Refleksja nad paraszą Ree.
Kto usłyszy moją Szma?
Rola kobiet w (tradycyjnym) judaizmie. Refleksja nad paraszą Pinchas.
Refleksja nad paraszą Bamidbar
Jakie społeczeństwo jest „bez skazy”?
Pesach: Maca, Wiosna i Wolność
Wajakhel i Pekudej – Świece, Błogosławieństwo, Szabat!
Truma – Co możesz wnieść do swojej społeczności?
Miszpatim -Oko w oko z okiem za oko