Close
Log In using Email

Vajera

Zderzenie z boską rzeczywistością wiecznej przemiany

Refleksja nad paraszą Vajera

Menachem Mirski Ponieważ interesy ludzkie mają z natury tendencję do bycia skonfliktowanymi, żadne społeczeństwo nie może istnieć bez prawa oraz instytucji egzekwujących. Dzięki prawu  regulującemu stosunki międzyludzkie i jego skutecznej egzekucji, możliwe jest zorganizowane i pokojowe życie w społeczeństwie, a to warunkuje z kolei rozwój tego społeczeństwa - jeśli owo prawo jest przemyślane, mądre i skuteczne. Bywają jednak momenty graniczne w naszym życiu, gdy wszystkie prawa, lub bardziej precyzyjnie: niemal wszystkie lub ich znakomita większość - zostaje zawieszono. Wedle naszej tradycji owo zawieszenie praw następuje w sytuacjach życia i śmierci. Dla ratowania ludzkiego życia (pikuach nefesz - dosł. nadzór nad duszą) można zawiesić wszystkie istniejące prawa moralne z wyjątkiem trzech: zakazu mordowania, zakazu występnych stosunków seksualnych (gilui arajot) oraz zakazu oddawania się bałwochwalstwu. W sytuacji śmierci bliskiej osoby natomiast, żałobnik jest nie tylko zwolniony z całego szeregu religijnych oraz świeckich obowiązków, ale część z nich jest jednoznacznie zakazana (jak praca zarobkowa - co najmniej przez 3 dni, w zależności od statusu materialnego osoby, czy np. studiowanie Tory, które z definicji stanowi radość). Wygląda więc na to, że zawieszenie pewnych lub prawie wszystkich praw w judaizmie dotyczy sytuacji, o których - wedle tradycji - decyduje Bóg. Bóg jest tym, który daje życie, i tym który je odbiera; tym, który ingeruje, by je ratować i tym, który zdaje się milczeć w obliczu sądnych wydarzeń na ziemi. Z podobną sytuacją, owocującą zawieszeniem pewnych praw moralnych, mamy do czynienia w Akedzie, czyli histori Związania Icchaka, która znajduje się w naszej porcji Tory na ten tydzień: I stało się po wypadkach tych, że Bóg doświadczył Abrahama, i rzekł do niego: Abrahamie! A rzekł: “Oto jestem!”. I rzekł: “Weźże syna twojego, jedynaka twojego, którego miłujesz, Icchaka, a idź do ziemi Moria, i złóż go tam jako całopalenie, na jednej z gór, którą wskażę tobie. (Gen 22:1-2) Historia ta, jak wiadomo, doczekała się ogromnej ilości interpretacji, zarówno w tradycji żydowskie, jak i poza jej ramami. Nie będziemy ich tutaj jednak referować. Proponuję, całkiem zasadnie zresztą, żebyśmy uznali sytuację, w której znajduje się Abraham i Icchak za przypadek owej sytuacji granicznej, sytuacji życia i śmierci, w której o wszystkim decyduje Bóg. Bóg to niekończący się potencjał przemiany świata. Skoro może w jednej chwili zadecydować o kształcie całego świata, może też zadecydować o zawieszeniu jego praw, które są wtórne wobec świata realnego - albo go opisują, albo go normalizują. Biorąc pod uwagę, że najbardziej fundamentalne prawo moralne - Nie będziesz mordował - jest w historii Związania Icchaka zawieszone, można zasadnie uznać, że wszystkie prawa moralne zostają tutaj zawieszone. W takiej sytuacji jedynym prawem jest wola samego Boga. Bóg postanawia umieścić w tej rzeczywistości Abrahama i na tym właśnie polega ten test. W naszej historii Bóg toczy spór sam ze sobą, najpierw decyduje się na jedno (złożenie ofiary z Icchaka) żeby niedługo potem “zmienić zdanie” i uchronić Icchaka od śmierci. Bóg celowo wprowadza Abrahama w tę sytuację, żeby sprawdzić jego reakcję. Wiemy już, z tej samej paraszy, że Abraham potrafi się z Bogiem spierać (negocjacje w sprawie zniszczenia Sodomy i Gomory, Gen 18:20-33). W nowej sytuacji Bóg sprawdza, czy Abraham jest zdolny też do całkowitego Mu posłuszeństwa. Abraham przechodzi ów test pozytywnie (choć niestety za cenę psychologicznej traumy swojego syna) i Bóg uznaje go za sprawiedliwego, a tym samym godnego bycia “ojcem narodów”. Test Abrahama jest testem czy potrafi on całkowicie ucieleśnić wolę Boga, nawet jeśli jest ona niezrozumiała. Nie tylko więc wszelkie prawo i etyka zostają tu zawieszone, ale i ludzki rozum. Abraham był do tego wszystkiego zdolny w imię realizacji Boga, ale to jeszcze nie wszystko. W pewnym sensie to był dopiero początek. Doświadczenia śmierci bliskiej osoby, bliskości śmierci bliskiej osoby lub bliskości własnej śmierci zmieniają nasz charakter na stałe. Są to wydarzenia orientujące w naszym życiu. Pouczają nas ostatecznie o tym, co jest naprawdę ważne, co jest naprawdę istotne w życiu, a co jest tylko ułudą, nie mającą żadnego znaczenia. Polaryzują nas moralnie. Z takim bagażem wyszedł z tego doświadczenia Abraham. Prawa, zarówno naturalne jak i moralne, są wtóre wobec boskiej rzeczywistości i od niej zależne. Bóg to niekończący się potencjał przemiany świata. Abraham zderzył się ową nieskończoną, boską rzeczywistością przemiany i to zderzenie przetrwał przez całkowite się mu oddanie. Do końca nie wiedział, czy zostanie ostatecznie ojcem narodów czy nim nie zostanie. Ostatecznie Icchak został mu podarowany po raz kolejny, obietnica boska została więc wypełniona po dwakroć i świat podążył torem zaplanowanym przez Boga. Szabat szalom,

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Parsza Wajeszew – פרשת וישב
Wajiszlach
Toledot
Chajej Sara (Bereszit 23:1 – 25:18)
Vajera
Technologia i wychowanie
Ki Tawo
Ki Teicei
Szoftim
Ekew
Matot-Masei
Pinchas
Obserwator gwiazd wpatruje się w Izrael
Pęknięcie w społeczeństwie
Szpiegujące oko i wędrujące serce
Dzielić się iskrami Boskiej mądrości
O “moralnej wyższości”
Bemidbar
Behar-Bechukotai
Parsza Tory Emor
Kedoszim tihju – Świętymi bądźcie!
Szirat ha-Jam – Pesach
Krew i postęp
Parsza Tory Wajikra
Połączyć ludzi o odmiennych wizjach życia
Parsza Tory „Ki Tisa”
Beszalach
Pamięć rytualna – piękno judaizmu
Wajechi
Mikec
WAJESZEW
Wajece
Toldot
Chaje Sara
Wajera
Spełnianiu Bożej obietnicy towarzyszy… śmiech
Co robić, aby żyć długo i szczęśliwie
SIMCHAT TORA 5781
Rosz Haszana
Nicawim-Wajelech
EKEW
Dewarim
Pinchas
Balak
Kazanie na Miesiąc Dumy
Bamidbar
EMOR
Acharej Mot
JOM HAZIKARON I JOM HAACMAUT
Szemini
Wajikra
Wajachel-Pekudej
Teruma
Miszpatim
YITRO
BESZALLACH
WAJECHI
Wajigasz
MIKEC
CHANUKA
Wajeszew
WAJESZEW
Chaje Sara
NOACH
Za Duża, Musi Upaść
CHOL HAMOED SUKOT
HAAZINU
Ki Tece
Wa’etchanan
CHAZON
Matot-Massei
Pinchas
PINCHAS
KORACH
Szelach
Król i jego syn. Refleksja nad paraszą Naso
O żydowskiej jedności i różnorodności Refleksja nad paraszą Bamidbar
Komu możemy zaufać?
Czy nadszedł czas na rok jubileuszowy?
Emor
Raz jeszcze o potrzebujących
PESACH 2019
Wojny ideologiczne i niepokój społeczny: co możemy w tej sprawie zrobić?
Wolność, równość, szacunek – istota pesachowej rewolucji
Świat między porządkiem a chaosem
Parasza Caw
Demokracja i odpowiedzialność. Refleksja nad paraszą Wajikra
Po co nam religia?
TECAWE
Co symbolizuje Przybytek Zgromadzenia?
Wesprzyj czy po prostu zostaw w spokoju? Refleksja nad paraszą Miszpatim
Dobry przykład wskazuje drogę
בְּשַׁלַּח
Chaos i nienawiść – nasz zewnętrzny i wewnętrzny wróg
Raz zdobytej wolności nie wolno nigdy oddać. Refleksja nad paraszą Bo
Wajera
Jedna osoba może zmienić historię całego świata
Działania boskie jako suma działań ludzkich. Refleksja nad paraszą Wajigasz
Punkt zwrotny. Refleksja nad paraszą Mikec
W niewoli rodzicielskiej nieuwagi i braterskiej zazdrości
Nocne zmagania -Wajiszlach
Kłamać czy nie kłamać? Refleksja nad paraszą Wajece
Drasza na Szabat Toldot 5779 – Lea Magnone
Niepłodność — wspólny problem
Piękno zewnętrzne i wewnętrzne.
Samorząd a Sodoma – parasza Wajera
LECH LECHA
Sens życia. Refleksja nad paraszą Lech Lecha.
Starać się jak Noe
Zabijając gniew. Refleksja nad paraszą Bereszit
Nietrwały szałas czy trwałe dziedzictwo? Czym jest nasze życie?
SUKOT
Czy postęp to zawsze postęp? Refleksja nad paraszą Haazinu.
JOM KIPUR 2018 JONASZ
KOL NIDRE
Stojąc przed niebiańskim Sądem
PORANEK ROSZ HASZANA
EREW ROSZ HASZANA
Kochać to widzieć potencjał. Refleksja nad paraszą Nicawim.
Czas na odczuwanie wdzięczności [Ki Tawo]
Sądny miesiąc Elul
Szczęście oraz sprawiedliwość. Refleksja nad paraszą Ree.
Kto usłyszy moją Szma?
Rola kobiet w (tradycyjnym) judaizmie. Refleksja nad paraszą Pinchas.
Refleksja nad paraszą Bamidbar
Jakie społeczeństwo jest „bez skazy”?
Pesach: Maca, Wiosna i Wolność
Wajakhel i Pekudej – Świece, Błogosławieństwo, Szabat!
Truma – Co możesz wnieść do swojej społeczności?
Miszpatim -Oko w oko z okiem za oko