Parashat Vay’chi

A love that causes suffering

Thoughts on parashat Vay’chi

Menachem Mirski

The brethren of Joseph could never have done him so much good with their love and favor as they did with their malice and hatred

Thomas More

There are at least several answers to the problem of human suffering in Judaism. They can be broadly divided into two groups: the first includes basically one concept (although it has some variations), namely the deuteronomic doctrine of retribution (or ‘of a just punishment’), according to which there is no suffering that is undeserved. In other words, all suffering is the result of some sin, which means that if you suffer, you must have done something bad or wrong. The second group includes concepts that recognize that there is undeserved suffering in the world, which usually means that human suffering can and should be explained in some way. One of the concepts belonging to this second group is the Talmudic doctrine of yisurin shel ahava, which can be translated as afflictions of love or punishments/corrections of love. According to this concept, God causes suffering to those He loves in order to perfect them. Suffering in this vision is not seen as evil, but paradoxically, a kind of good that leads to perfection:

A potter does not test defective vessels, because he cannot give them a single blow without breaking them. Similarly the Holy One blessed be He, does not test the wicked, but only the righteous. (Genesis Rabbah 32:3)

Referring to a flax worker, R. Jose b. R. Hanina notes that the more the craftsperson beats quality flax, “the more it improves and the more it glistens.”(Genesis Rabbah 34:2, 40:3, 55:2) God tests only that which can withstand a beating. He administers only those blows that a strong pot, good flax, and a righteous person can endure. Afflictions of love strengthen those who suffer by cleansing them of sin. As Rabbi Shimon b. Lakish is recorded to have said, “Sufferings wash away all the sins of a man.” (Talmud Berakoth 5a.)

This concept also has its popular version sometimes expressed in the words “suffering ennobles”. The rabbis, however, distinguished the sufferings that can be considered the results of the Divine love from those that cannot be, namely, the sufferings that would prevent a person from praying or studying sacred texts. Therefore, this concept has a limited application and cannot be used to explain the monstrosities of the Holocaust or to justify God in its context.

However, it can be successfully applied to the story of Joseph: the humiliation and suffering he endured from the moment he was sold by his brothers, through the humiliation by Potiphar’s wife, as well as through all the years he spent in the Egyptian prison definitely shaped his character. And although Joseph was struggling with various dilemmas when he met his brothers, ultimately there was no trace of resentment or desire for revenge in him. The Torah bears witness to this process several times, which includes this week’s parashah, where the brothers, fearing Joseph’s retribution after their father’s death, are planning to commit one more lie/deception:

When Joseph’s brothers saw that their father was dead, they said, “What if Joseph still bears a grudge against us and pays us back for all the wrong that we did to him!” So they sent this message to Joseph, “Before his death your father left this instruction: So shall you say to Joseph, ‘Forgive, I urge you, the offense and guilt of your brothers who treated you so harshly.’ Therefore, please forgive the offense of the servants of the God of your father’s [house].” And Joseph was in tears as they spoke to him. His brothers went to him themselves, flung themselves before him, and said, “We are prepared to be your slaves.” But Joseph said to them, “Have no fear! Am I a substitute for God? Besides, although you intended to harm me, God intended it for good, so as to bring about the present result—the survival of many people.And so, fear not. I will sustain you and your dependents.” Thus he reassured them, speaking kindly to them. (Genesis 50:15-21).


As Thomas Mann put it:

Joseph is the ideal manifested, as the union of darkness and light, feeling and mind, the primitive and the civilized, wisdom and the happy heart – in short as the humanized mystery we call man.


Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Thoughts on parashat Miketz

How do we measure true success?

Thoughts on parashat Miketz

Menachem Mirski

We live in the age of the individual. We are all supposed to be slim, pretty, successful, prosperous, happy, extroverted and popular. The perfect self – that’s the goal our culture constantly encourages us to achieve and we see this everywhere: in advertising, in the press, all over social media. We are told that to be this person you just have to follow your dreams, that our potential is limitless, that we are the only source of our own success.

This image of a perfect self matches to a significant extent the 17 years old Joseph, before he was sold to Egypt by his brothers. Adored by his father, young, smart, arrogant, in colorful clothes, eloquent and articulate. He was also a dreamer pursuing his dreams, not particularly bothered by what other people thought about him.

However, this model of the perfect self can be actually very dangerous. People are very often suffering under the torture of this impossible fantasy. Yes, the opportunities we have are incomparably greater than those of our grand-parents, for example. We have instant access to enormous resources of information, knowledge; it all opens numerous opportunities before us. But because way more people have the same access and the same opportunities we have, the competition is also greater. The paradox of our times is that we can be perfectly safe, secure, have access to advanced healthcare, have well paid jobs, be able to provide for our families – we can be doing very well in many areas of life and can still be depressed – because we didn’t get a promotion, raise or we don’t particularly like our job. Or our new project or new social-media group turned out not be as successful as we initially expected. There are millions of people in the West who are successful, are living perfectly functioning lives, who are safe and secure, have families and friends, money, healthcare and everything they need, and yet they wake up everyday feeling like a failure. The unprecedented social pressure to be more and more successful, in everything, is leading to increases in depression and suicide.

Our biblical Joseph, after many perturbations, also achieves great success. His success is so great that he is willing and able – in his opinion – to completely forget the ‘old times of his misfortunes’:

Before the years of famine came, Joseph became the father of two sons, whom Asenath daughter of Poti-phera, priest of On, bore to him. Joseph named the first-born Manasseh, meaning, “God has made me forget completely my hardship and my parental home.” (Genesis 41:50-51)

Joseph does not become depressed; the Torah does not mention anything about that. What do we then do wrong with our lives? There are several things worth mentioning here. One of the problems is that we compare ourselves to others, in particular to hyper-successful people. We measure our social status by comparing ourselves to those of much higher status, often assuming that their initial social status was the same as ours. Thus, rather than comparing ourselves to others we should compare ourselves to ourselves a few years ago, to the people we were before. Another thing is that we indulge in all kinds of illusions that the internet creates for us and we don’t actually know what is the real life of those we compare ourselves to. It’s pretty often the case that if we really knew what these people are dealing with in their lives we wouldn’t want to be in their place, no matter how successful they are in other realms. The last thing I will mention here, which is certainly not exhaustive of all the things we can do better, is what we can directly learn from Joseph’s story: the ultimate goal of his tremendous success was to help and save his family. Therefore, at the end of the day the most important thing is what we give back to our family or community. You can be a hero in your own life but you can also be a hero for others – one does not exclude another, on the contrary, these objectives are compatible and mutually supportive. If we know about it way ahead and plan our life accordingly the risk that we will lose our sense of direction and meaning of life is very small.


Shabbat shalom,

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Refleksja nad paraszą Mikec

Jak zmierzyć prawdziwy sukces?

Refleksja nad paraszą Mikec

Menachem Mirski

Żyjemy w epoce indywidualizmu. Wszyscy powinniśmy być szczupli, piękni, odnoszący sukcesy, zamożni, szczęśliwi, ekstrawertyczni i popularni. Doskonałe ja – to cel, do osiągnięcia którego nieustannie zachęca nas nasza kultura i widzimy to wszędzie: w reklamach, prasie, we wszystkich mediach społecznościowych. Wszystko wokół mówi się nam, że aby być taką osobą wystarczy podążać za marzeniami, że nasz potencjał jest nieograniczony, że jesteśmy jedynym źródłem własnego sukcesu.

Ten obraz doskonałego „ja” w znacznej mierze pasuje do 17-letniego Józefa, zanim został sprzedany do Egiptu przez swoich braci. Uwielbiany przez ojca, młody, bystry, arogancki, ubrany w kolorowe stroje, wygadany, elokwentny. Był także marzycielem realizującym swoje marzenia, nie specjalnie przejmującym się tym, co myślą o nim inni ludzie.

Jednakże ów model ‘doskonałego ja’ może być w rzeczywistości bardzo niebezpieczny. Ludzie bardzo często cierpią ‘torturowani’ przez tę niemożliwą fantazję. Tak, możliwości mamy nieporównywalnie większe w porównaniu do np. naszych dziadków. Mamy natychmiastowy dostęp do ogromnych zasobów informacji, wiedzy; to wszystko otwiera przed nami wiele możliwości. Ale ponieważ o wiele więcej osób ma taki sam dostęp i takie same możliwości jak my, konkurencja jest również większa. Paradoksem naszych czasów jest to, że możemy żyć całkowicie bezpieczni, mieć dostęp do zaawansowanej opieki zdrowotnej, mieć dobrze płatną pracę, być w stanie utrzymać nasze rodziny – możemy sobie bardzo dobrze radzić w wielu dziedzinach życia i wciąż być w depresji – bo nie dostaliśmy awansu, podwyżki lub niespecjalnie lubimy swoją pracę. Albo nasz nowy projekt lub nowa grupa w mediach społecznościowych okazała się nie tak wspaniała, jak początkowo oczekiwaliśmy. Na Zachodzie są miliony ludzi, którzy odnoszą sukcesy, prowadzą doskonale funkcjonujące życie, mają rodziny i przyjaciół, pieniądze, opiekę zdrowotną i wszystko, czego potrzebują, a mimo to budzą się każdego dnia z poczuciem porażki. Ta bezprecedensowa presja społeczna, by odnosić coraz większe sukcesy we wszystkim, prowadzi jednocześnie do bezprecedensowego wzrostu przypadków depresji i samobójstw.

Nasz biblijny Józef, po wielu perturbacjach, również odnosi wielkie sukcesy. Jego sukces jest tak wielki, że chce i jest w stanie – w swoim mniemaniu – całkowicie zapomnieć o „dawnych czasach swoich nieszczęść”:

A zanim nastały lata głodu, urodzili się Józefowi dwaj synowie; urodziła ich Asenat, córka kapłana z On, który miał imię Poti Fera.  Józef dał swemu synowi pierworodnemu imię Manasses. [Mówił bowiem:] «Dał mi Bóg zapomnieć o całym mym utrapieniu i o domu ojca mojego». (Rodzaju 41:50-51)

Józef nie popada jednak w depresję, a przynajmniej Tora nic o tym nie wspomina. Co w takim razie robimy źle w naszym życiu? Warto tutaj wspomnieć o kilku rzeczach. Jednym z problemów jest to, że porównujemy się z innymi, w szczególności z ludźmi, którzy odnieśli nietuzinkowy, niesłychany sukces w swoim życiu. Mierzymy także nasz status społeczny, porównując się z osobami o znacznie wyższym statusie, często zakładając, że ich początkowy status społeczny był taki sam jak nasz. Dlatego zamiast porównywać się z innymi, powinniśmy porównywać się do siebie sprzed kilku lat, do ludzi, którymi byliśmy wcześniej. Inną rzeczą jest to, że ulegamy wszelkiego rodzaju iluzjom, które tworzy dla nas internet i tak naprawdę nie wiemy, jak wygląda prawdziwe życie tych, do których się porównujemy. Dość często jest tak, że gdybyśmy naprawdę wiedzieli, z czym ci ludzie mają do czynienia w swoim życiu, nie chcielibyśmy być na ich miejscu, bez względu na to, jakie sukcesy odnoszą w innych sferach. Ostatnią rzeczą, o której tutaj wspomnę, a która z pewnością nie wyczerpuje wszystkich rzeczy, które możemy zrobić lepiej w naszym życiu, jest to, czego możemy się bezpośrednio nauczyć z historii Józefa: ostatecznym celem jego ogromnego sukcesu była pomoc i ratunek który przyniósł swoim bliskim. Dlatego też tym, co ostatecznie jest najważniejsze jest to, co dajemy naszej rodzinie lub społeczności, w której żyjemy. Możesz być bohaterem w swoim własnym życiu, ale możesz też być bohaterem dla innych – jedno nie wyklucza drugiego, wręcz przeciwnie, cele te są kompatybilne i wzajemnie się uzupełniają. Jeśli będziemy wiedzieć o tym wszystkim z wyprzedzeniem i odpowiednio zaplanujemy swoje życie, ryzyko utraty poczucia kierunku i sensu w życiu będzie bardzo małe.

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Jewish Family on the Verge of Breakdown

Jewish Family on the Verge of Breakdown

Rabbi Mati Kirschenbaum

Angels climbing up and down the ladder that symbolise Jacob’s special connection to the Eternal. Jacob being tricked into marrying Leah instead of his beloved Rachel. The births of eleven out of twelve sons of Jacob. The tragedy of Jacob’s only (known) daughter, Dinah. These are the things that come to our minds when we think of this week’s parashah, Vayetzei. Rarely do we focus on the later part of the current Torah portion, which deals with the separation of Laban and Jacob’s households. Poignantly, it has something to teach us about the state of Israel’s relation to Progressive and Conservative Judaism. Still, in order to understand its message, we need to remind ourselves of events that led to the deterioration of the relationship between Laban, Rebecca’s brother, and his nephew Jacob.

Their relationship starts with a heart-warming family reunion. Laban receives Jacob, fleeing from the wrath of Esau, with great hospitality and treats him as an honoured guest for a month. Sadly, Laban soon starts to take advantage of his nephew’s love at first sight for his younger daughter, Rachel. First, he makes Jacob work seven years to earn the right to marry his beloved. Yet on their long-awaited wedding day, Laban tricks Jacob into marrying his elder daughter Leah instead of Rachel. Laban’s intrigue forces Jacob to endure seven more years of indentured servitude before he is able to marry Rachel. It also sparks bitter reproductive rivalry between two sisters who now vie for attention of their shared husband.

This rivalry results in births of twelve children (eleven sons and Dinah). Blessed (and burdened) with such numerous offspring, Jacob realises that his full economic dependency on Laban does not allow him to adequately provide for his children. He asks Laban for permission to leave with his family. In response, Laban offers to name a price Jacob would accept in exchange for staying. Wisely, Jacob does not ask for a fixed wage. Instead, he requests the freedom to test his cattle and goat breeding skills. From now on, Jacob’s fortune shall be dependent on his herding expertise and adaptability, not on Laban’s favour. Jacob’s decision finds grace in the eyes of the Eternal; soon he becomes a wealthy man. This newly gained affluence irritates Laban’s sons who feel threatened by Jacob’s success. Their dissatisfaction is infectious; soon Laban’s attitude towards him visibly changes. This is when God commands Jacob to leave Laban and embark on the second journey of his life. Rachel and Leah wholeheartedly support his decision. They say:

Are we not accounted by him (Laban) as strangers? Not only has he sold us, but he has used up what was paid for us. Surely all the wealth that Eternal took away from our father belongs to us and our children. So do whatever Eternal has told you.

(Genesis 31:15-16)

Jacob and his family flee in secret. But before they depart, Rachel steals her father’s teraphim, mysterious objects often associated with divination. Unfortunately for the fugitives, after a short pursuit, an angry Laban catches up with them. Because Rachel prevents her father from finding teraphim, Laban lacks an obvious excuse for chasing them. This means that Jacob and Laban need to address the key sore points in their relationship: Laban’s ongoing exploitation of Jacob and Laban’s unwillingness to recognise the autonomy of his son-in-law’s family.

Optimistically, the story finds a peaceful resolution. Laban and Jacob swear an oath not to harm each other; their oath evokes the memory of their common ancestry and shared beliefs. They also put up a stone to establish a border between their domains and to remind next generations about their mutual commitment to peaceful coexistence.

The shifting dynamics between Laban, Laban’s daughters and Jacob reminds me of the complicated relationship between the State of Israel/Zionism and Progressive Judaism. Just like Jacob fleeing Esau found refuge in Laban’s shelter, Progressive Jews embraced Zionism as the threat of Nazism became clear in the 1930s. When the State of Israel became independent, Progressive Judaism fell in love with its cultural vitality just as Jacob (Israel) fell in love with Rachel. It did not matter that the State of Israel, not unlike Jacob’s first bride, turned out to be not quite what they yearned for. Its founders handed over the control of religious matters to Orthodox authorities, putting the Progressive movement in Leah’s position. Still, just like Leah committed to win Jacob’s recognition, and eventually love, Progressive Judaism has faithfully supported the Jewish State even though it didn’t recognise Progressive weddings and gave Orthodoxy monopoly in the area of Jewish funerals.

Sadly, with time the attitude of many Israeli politicians to Progressive Judaism at home and abroad started to resemble Laban’s treatment of Jacob. Promises of giving more recognition to the Reform movement in Israel were repeatedly made and subsequently revoked. However, the new Israeli government has marked a new low in the relationship between Progressive Judaism and the Jewish State. This past week, pressured by its ultra-Orthodox prospective coalition partners, Likud, the winner of the November 2022 parliamentary elections, agreed to end the recognition of non-Orthodox conversion for purposes of citizenship.  If this law comes into force, Progressive converts without any Jewish roots will not be able to make aliyah.

In such a situation, it would not be surprising for the Jews by choice to say, after Rachel and Leah:

Is there yet any portion or inheritance for us in our father’s house? […] Are we not accounted by Laban as strangers? For he has sold us.

(Genesis 31:14-15)

As contemporary Progressive Jews we cannot allow Israel to become a stranger to us. Now is the time to speak loudly about our contributions to the Jewish State, to support the congregations and organisations that promote Progressive worship and values in Israel.

We might not be able to build a ladder that reaches the sky. And we don’t have to. All we need to do now is to set boundaries in conversations we are ready to engage in, to establish norms that would enable both Progressive and Conservative Diaspora Jews as well as Progressive and Masorti Israelis to be noticed and respected by the rest of the Jewish people.

God, you are called Tzuri – our rock, the rock set on the border of Laban and Jacob’s domain to remind them how much they had in common. We ask for Your assistance to remind  the Israeli government that Torah calls for Jewish unity in diversity. We hope that these words of Torah  shall one day become the foundation of a more equitable and respectful relationship between Progressive and Masorti Jews and Israel. May this time come speedily and in our days. Amen and Shabbat Shalom!

Mati Kirschenbaum

Żydowska rodzina na skraju rozpadu

Żydowska rodzina na skraju rozpadu

Rabin Mati Kirschenbaum

Anioły wspinające się po drabinie i schodzące z niej, symbolizujące szczególny związek Jakuba z Wiekuistym. Jakub podstępem zmuszony do poślubienia Lei zamiast swojej ukochanej Racheli. Narodziny jedenastu z dwunastu synów Jakuba. Tragedia jedynej (znanej nam) córki Jakuba, Diny. To rzeczy, które przychodzą nam do głowy, kiedy myślimy o czytanej w tym tygodniu parszy Wajece. Rzadko kiedy skupiamy się na dalszej części dzisiejszego ustępu Tory, który dotyczy rozdzielenia gospodarstw Labana i Jakuba. Co przejmujące, ma on wiele do powiedzenia na temat stosunku państwa Izrael do judaizmu postępowego i konserwatywnego. Aby jednak zrozumieć jej przesłanie, musimy przypomnieć sobie wydarzenia, które doprowadziły do pogorszenia relacji między Labanem, bratem Rebeki, a jego bratankiem Jakubem.

Ich relacja zaczyna się od serdecznego spotkania rodzinnego. Laban przyjmuje Jakuba, uciekającego przed gniewem Ezawa, z wielką gościnnością i przez miesiąc traktuje go jak honorowego gościa. Niestety, Laban wkrótce zaczyna wykorzystywać miłość od pierwszego wejrzenia siostrzeńca do jego młodszej córki, Racheli. Najpierw każe Jakubowi pracować przez siedem lat, aby zdobyć prawo do poślubienia swojej ukochanej. Jednak w dniu ich długo wyczekiwanego ślubu Laban podstępem zmusza Jakuba do poślubienia jego starszej córki Lei zamiast Racheli. Intryga Labana zmusza Jakuba do przepracowania kolejnych siedmiu lat w służbie, zanim będzie mógł poślubić Rachelę. Wywołuje ona również gorzką rywalizację reprodukcyjną między dwiema siostrami, które teraz walczą o uwagę swojego wspólnego męża.

W wyniku tej rywalizacji rodzi się dwanaście dzieci (jedenastu synów i Dina). Obdarzony (i obciążony) tak licznym potomstwem Jakub zdaje sobie sprawę, że jego pełna zależność ekonomiczna od Labana nie pozwala mu na utrzymanie dzieci na odpowiednim poziomie. Dlatego prosi on Labana o pozwolenie na odejście z rodziną. W odpowiedzi Laban proponuje podanie ceny, jaką Jakub mógłby przyjąć w zamian za pozostanie z nim. Rozsądny Jakub nie prosi o stałą płacę. Zamiast niej prosi o możliwość sprawdzenia swoich umiejętności w zakresie hodowli bydła i kóz. Od tej pory szczęście Jakuba będzie zależało od jego umiejętności pasterskich i zdolności adaptacyjnych, a nie od przychylności Labana. Decyzja Jakuba znajduje łaskę w oczach Wiekuistego; wkrótce staje się on człowiekiem zamożnym. Ten nowo uzyskany dostatek irytuje synów Labana, którzy czują się zagrożeni sukcesem Jakuba. Ich niezadowolenie jest zaraźliwe; wkrótce stosunek Labana do Jakuba wyraźnie się zmienia. To właśnie wtedy Bóg nakazuje Jakubowi opuścić Labana i wyruszyć w drugą podróż swojego życia. Rachel i Lea z całego serca popierają jego decyzję. Mówią:

Czy nie jesteśmy przez niego (Labana) postrzegane jako obce? Nie tylko nas sprzedał, ale zużył to, co za nas zapłacono. Z pewnością całe bogactwo, które Wiekuisty zabrał naszemu ojcu, należy do nas i do naszych dzieci. Zrób więc wszystko, co Ci powiedział Wieczny.
(Rdz 31,15-16)

Jakub i jego rodzina uciekają w tajemnicy. Zanim jednak wyruszą, Rachela zabiera swojemu ojcu terafim, tajemnicze przedmioty często kojarzone z przepowiadaniem przyszłości. Niestety dla uciekinierów, po krótkim pościgu dogania ich rozwścieczony Laban. Ponieważ Rachela uniemożliwia ojcu znalezienie terafim, Laban nie ma oczywistego pretekstu, by ich ścigać. Oznacza to, że Jakub i Laban muszą zająć się kluczowymi bolącymi punktami w ich relacji: trwałe wykorzystywanie Jakuba przez Labana oraz niechęć Labana do uznania autonomii rodziny zięcia.

Optymistycznie rzecz biorąc, historia znajduje pokojowe rozwiązanie. Laban i Jakub składają przysięgę, że nie będą się nawzajem krzywdzić; ich przysięga przywołuje pamięć o wspólnych przodkach i wspólnych wierzeniach. Stawiają też kamień, który ma wyznaczyć granicę między ich terytoriami i przypominać następnym pokoleniom o wzajemnym zobowiązaniu do pokojowego współistnienia.

Zmienna dynamika pomiędzy Labanem, córkami Labana i Jakubem przypomina mi skomplikowane relacje pomiędzy państwem Izrael/syjonizmem a postępowym judaizmem. Tak jak Jakub uciekający przed Ezawem znalazł schronienie u Labana, tak postępowi Żydzi przyjęli syjonizm, gdy w latach 30. ubiegłego wieku zagrożenie nazizmem stało się jasne. Kiedy Państwo Izrael stało się niepodległe, postępowy judaizm zakochał się w jego kulturowej żywotności, tak jak Jakub (Izrael) zakochał się w Racheli. Nie miało znaczenia, że państwo Izrael, w przeciwieństwie do pierwszej narzeczonej Jakuba, okazało się nie być w pełni tym, za czym tęsknili. Jego założyciele przekazali kontrolę nad sprawami religijnymi ortodoksyjnym rabinom, stawiając ruch postępowy w sytuacji Lei. Mimo to, tak jak Lea zaangażowała się w zdobycie uznania, a nawet miłości Jakuba, judaizm postępowy wiernie wspierał Państwo Izrael, mimo że nie uznawało ono postępowych ślubów i dawało ortodoksji monopol w dziedzinie żydowskich pogrzebów.

Niestety, z czasem stosunek wielu izraelskich polityków do postępowego i konserwatywnego judaizmu w kraju i za granicą zaczął przypominać traktowanie Jakuba przez Labana. Wielokrotnie składano obietnice większego uznania dla ruchu reformowanego i konserwatywnego w Izraelu, a następnie je odwoływano. Jednakże nowy rząd izraelski wyznaczył nowe dno w stosunkach między judaizmem postępowym i konserwatywnym a Państwem Izraela. W minionym tygodniu, pod naciskiem swoich ultraortodoksyjnych potencjalnych partnerów koalicyjnych, Likud, zwycięzca wyborów parlamentarnych w listopadzie 2022 r., zgodził się na zakończenie uznawania nieortodoksyjnych konwersji dla celów obywatelstwa. Jeśli ta ustawa wejdzie w życie, postępowi konwertyci bez żydowskich korzeni nie będą mogli dokonać aliji.

W takiej sytuacji nie byłoby nic dziwnego, gdyby Żydzi z wyboru powiedzieli za Rachelą i Leą:

Czy jest jeszcze dla nas jakaś część lub dziedzictwo w domu naszego ojca? […] Czy nie jesteśmy uznani przez Labana za obcych? Bo on nas sprzedał.
(Rdz 31,14-15)

Jako współcześni postępowi i konserwatywni Żydzi nie możemy pozwolić, by Izrael stał się dla nas obcy. Teraz jest czas, by głośno mówić o naszym wkładzie w Państwo Izraela, by wspierać kongregacje i organizacje, które promują postępową, egalitarną modlitwę i postępowe wartości w Izraelu.

Możemy nie być w stanie zbudować drabiny sięgającej nieba. I nie musimy nawet podejmować kroków w tym kierunku. To, co musimy teraz zrobić, to wyznaczyć granice w rozmowach, w które jesteśmy gotowi się zaangażować, ustalić normy, które pozwoliłyby zarówno progresywnym Żydom z diaspory, jak i progresywnym Izraelczykom być zauważonymi i szanowanymi przez resztę Ludu Izraela.

Boże, nazywamy Cię Curi – naszą skałą, skałą ustawioną na granicy domen Labana i Jakuba, aby przypomnieć im, jak wiele ich łączy. Prosimy o Twoją pomoc, aby przypomnieć rządowi Izraela, że Tora wzywa do żydowskiej jedności w różnorodności. Mamy nadzieję, że te słowa Tory staną się pewnego dnia podstawą bardziej sprawiedliwych i pełnych szacunku relacji między postępowymi Żydami a Izraelem. Oby ten czas nadszedł szybko i za naszych dni. Amen i Szabat Szalom!

Mati Kirschenbaum

The position of man in the universe

The position of man in the universe

Thoughts on parashat Bereshit 

Menachem Mirski

God’s unity and oneness is a fundamental theological principle in Judaism. Shema Israel Adonai Eloheinu, Adonai Echad! – these are the words we recite twice a day, everyday. There are, however, passages in the Torah that seem, at first glance, to question this Divine unity:

And God said, “Let us make humankind in our image, after our likeness. They shall rule the fish of the sea, the birds of the sky, the cattle, the whole earth, and all the creeping things that creep on earth.” (Genesis 1:26)

The very form of  „let us make” as well as „in our image, after our likeness” served Christian theologians to justify their Trinitarian theology, which is an unacceptable position from the Jewish perspective. But what is then the proprer Jewish interpretation of these words spoken by God Himself?

Maimonides, Rabbi Isaac ben Moses Arama (known as Akeidah) and other commentators explain the expression „let us make” as an invitation to have the upper beings (the angels) and lower beings (the creatures on earth) involved in the creation of man. After God created the upper and lower beings, the need was felt for a creature that would link lower beings with the upper world, so that the lower beings would be able to exist. The man was created partly from the lower beings, from the dust of the earth, as they were created, but the life spirit in him comes from the upper, spiritual beings, like God and angels. This describes the general essence of man. Chazal in Midrash Rabbah 5 tell us that:

When the Holy One, Blessed be He, created man, He consulted with the ministering angels and said to them, „If I create him from the upper beings, he will live and not die, and if from the lower beings, he will die and not live. I will therefore create him from the upper and lower beings, so that if he lives he will die, and if he dies he will live.”

This is one of the most penetrating descriptions of man’s existential position. Both his essence and his existence is composed of the contradictory elements: life and death (with the goal of overcoming death and decay through creating life and through the life permeated with creation) as well as the spirit (from the upper beings) and the animalistic aspect (from the lower beings).

The man is therefore a pillar joining the two worlds. However, the goal of human existence is not only to unite these two worlds, but also to lift this lower world to the higher one. According to Rabbi Samson Raphael Hirsch, the Hebrew word for a man – adam – is not derived from adamah – the Hebrew word for the earth – but the other way around. Man is therefore a creative force which is to transform the surrounding reality so that it serves not only him, but also God and God’s plans. This idea is also included in the plural form in the Torah verse above: God uses this plural form just as a king uses the royal plural to stress that all of man’s actions are on behalf of the community and for the good of the community, and by community we mean all existing beings, the lower and the upper beings.

How is man to achieve these goals: joining these two worlds and elevating the lower world? Through actions through and within the Divine commandments – mitzvot – and this is a central element of human nature. Because man was created in the image of God he obtained special features differing from other creatures: intelligence, ability to understand the world and free will. However, man does not obtain these features at birth: every human being is meant to achieve this status over time. Therefore a man can ascend, to become God-like, but is also liable to fall into the abyss and become beast-like. On the practical level it all boils down to one ability: to say no to ourselves, to restrain our own natural impulses. According to the biblical metaphysics every creature acts in accordance with its natural tendencies and is a slave to its passions, but man can control his natural tendencies and that’s the most important way man resembles his Creator: that is the image of God that is part of his essence. We are to take care of the world and all the lower beings; but they, as well as nature and its resources, are to serve us in our duty to serve God. Our obligation is to find the proper balance in this structure; if we succeed in that, the entire world will not only survive but will grow and flourish.


Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Pozycja człowieka we wszechświecie

Pozycja człowieka we wszechświecie

Refleksja nad paraszą Bereszit

Menachem Mirski

Jedność i jedyność Boga jest fundamentalną teologiczną zasadą judaizmu. Szema Israel Adonai Eloheinu, Adonai Echad! – to słowa, które recytujemy dwa razy dziennie, codziennie. Są jednak fragmenty Tory, które na pierwszy rzut oka wydają się kwestionować tę boską jedność:

I powiedział Bóg: „Uczyńmy ludzkość na nasz obraz, na nasze podobieństwo. Będą władać rybami morskimi, ptakami powietrznymi, bydłem, całą ziemią i wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi”. (Rodzaju 1:26)

Sama forma „uczyńmy”, jak również „na nasz obraz, na nasze podobieństwo” służyła teologom chrześcijańskim do uzasadnienia ich teologii trynitarnej, która z perspektywy żydowskiej jest stanowiskiem nie do przyjęcia. Ale jaka jest zatem właściwa żydowska interpretacja tych słów wypowiedzianych przez samego Boga?

Majmonides, rabin Izaak ben Moses Arama (znany jako Akejda) i inni komentatorzy wyjaśniają, iż wyrażenie „uczyńmy” jest zaproszeniem, aby wyższe istoty (aniołowie) i niższe istoty (stworzenia na ziemi – zwierzęta) wzięły udział w  stworzeniu człowieka. Po tym, jak Bóg stworzył wyższe i niższe istoty, pojawiła się potrzeba stworzenia, które połączy niższe istoty z wyższym światem, aby niższe istoty mogły istnieć. Człowiek został stworzony częściowo z niższych istot, z prochu ziemi, tak jak zostały one stworzone, ale duch życia w nim pochodzi od wyższych, duchowych istot, takich jak Bóg i aniołowie. To opisuje ogólną istotę i pozycję egzystencjalną człowieka. Nasi Mędrcy w Midraszu Bereszit Rabba 5 mówią nam, że:

Kiedy Święty, niech będzie Błogosławiony, stworzył człowieka, naradzał się ze służącymi Mu aniołami sługami, i powiedział im: „Jeśli stworzę go z wyższych istot, będzie żył, a nie umrze, a jeśli z niższych istot go stworzę, to umrze i nie będzie żył. Dlatego stworzę go z wyższych i niższych istot, w rezultacie czego jeśli będzie żył, to, umrze, a jeśli umrze, to będzie żył”.

To jeden z najbardziej wnikliwych opisów egzystencjalnej pozycji człowieka. Zarówno jego esencja, jak i jego egzystencja składają się z przeciwstawnych elementów: życia i śmierci (w celu przezwyciężenia śmierci i rozkładu poprzez tworzenie życia i poprzez życie przesycone stworzeniem) oraz ducha (od bytów wyższych) i aspektu zwierzęcego (od niższych istot).

Człowiek jest więc filarem łączącym dwa światy. Jednak celem ludzkiej egzystencji jest nie tylko zjednoczenie tych dwóch światów, ale także wyniesienie owego niższego świata. Według rabina Samsona Raphaela Hirscha hebrajskie słowo oznaczające człowieka – adam – nie pochodzi od adama – hebrajskiego słowa oznaczającego ziemię – lecz odwrotnie. Człowiek jest więc siłą twórczą, która ma przemieniać otaczającą rzeczywistość tak, aby służyła nie tylko jemu, ale i Bogu oraz Jego planom. Ta idea jest również zawarta we wspomnianej powyżej liczbie mnogiej użytej w naszym wersecie: Bóg używa  liczby mnogiej, tak jak król używa królewskiego, “dworskiego języka”, który jest w liczbie mnogiej, aby podkreślić, że wszystkie działania człowieka są w imieniu wspólnoty i dla dobra wspólnoty, a przez wspólnotę rozumiemy wszystkie istniejące istoty: niższe istoty i wyższe istoty.

Jak człowiek ma osiągnąć te cele: połączyć te dwa światy i dokonać wyniesienia owego niższego świata? Poprzez działania zgodnie z przykazaniami – micwot – i to jest zarazem centralny element ludzkiej natury. Ponieważ człowiek został stworzony na obraz Boga, uzyskał dzięki temu szczególne cechy różniące się od innych stworzeń: inteligencję, zdolność rozumienia świata i wolną wolę. Jednak człowiek nie nabywa tych cech w chwili narodzin: musi z czasem osiągnąć ten status. Dlatego człowiek może się wznieść, upodobnić do Boga, ale może też spaść w otchłań i upodobnić się do bestii. Ale, co istotne, na poziomie praktycznym wszystko sprowadza się do jednej umiejętności: powiedzenia sobie „nie”, powstrzymania własnych naturalnych impulsów. Według metafizyki biblijnej każde stworzenie działa zgodnie ze swoimi naturalnymi skłonnościami i jest niewolnikiem swoich namiętności, ale człowiek może kontrolować swoje naturalne skłonności i właśnie w tym aspekcie człowiek najbardziej przypomina swojego Stwórcę: to jest obraz Boga, który jest częścią jego esencji.

Naszym zadaniem jest więc troszczyć się o świat i wszystkie niższe istoty; jednakże one, podobnie jak przyroda i jej zasoby, mają nam również służyć – w naszym obowiązku służenia Bogu. Musimy więc znaleźć właściwy balans, równowagę w całej tej strukturze; jeśli nam się to uda, cały świat nie tylko przetrwa, ale będzie rósł i rozkwitał.

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Who will you invite to your Sukkah?

Who will you invite to your Sukkah?

Rabin Mati Kirschenbaum

 One of my favourite Sukkot traditions is Ushpizin, a Kabbalistic custom of ‘inviting’ spiritual ancestors of the Jewish people to the Sukkah on every day of the festival. In Orthodox Judaism, the guest list was limited to males: Abraham, Isaac, Jacob, Moses, Aaron, Joseph and David. Each of these guests was supposed to represent a sefirah, a distinct aspect of Divine presence. Non-Orthodox Judaism tried to complement this list with illustrious Biblical heroines. One of the suggested lists included seven biblical prophetesses: Sarah, Miriam, Deborah, Hannah, Abigail, Hulda, and Esther. Others suggested that seven sefirot, divine attributes are embodied by Ruth, Sarah, Rebecca, Miriam, Deborah, Tamar, and Rachel. As you can see, there isn’t one clear understanding regarding the right guests who we should invite to our Sukkot. They don’t even have to be biblical characters. What matters is that we are inspired by their example, by virtues and causes they represent, by the heritage they connect us with. All we have to do is to think of great figures from Jewish history that we would want to invite for a meal, to get to know in person. I am sure that each of you has your personal favourites. This Sukkot, as a Polish Progressive Jew, I would like to introduce to my Polish Ushpizin – characters from Polish Jewish history – that I would love to welcome to my Sukkah. Just like the biblical characters, they represent seven sefirot – Divine aspects – our Polish Jewish heritage.

Janusz Korczak (1978-1942) – Chesed (Loving Kindness).

Janusz Korczak embodies loving kindness. This quality is best expressed in his words:[1]

 I exist not to be loved and admired, but to love and act. It is not the duty of

those around me to love me. Rather, it is my duty to be concerned about the

world, about man.

Julian Tuwim (1894-1953) – Gevurah (Steadfast commitment to one’s values)

Julian Tuwim embodied steadfast dedication to speaking up in the face of injustice. His poem, the Common Man, expresses this sentiment:[2]

 When press begins the battle-cry

That nation needs to unify

And for your country you must die…

Dear brainwashed friend, my neighbor dear

Brother from this, or other nation

Know that the cries of anger, fear,

Are nothing but manipulation

by fat-cats, kings who covet riches,

And feed off your sweat and blood – the leeches!

When call to arms engulfs the land

It means that somewhere oil was found,

Shooting 'blackgold’ from underground!

It means they found a sneaky way

To make more money, grab more gold

But this is not what you are told!


 Markus Jastrow (1829-1903) – Tiferet (Harmony, reconciliation)

Markus Jastrow believed that Jews and Poles can build a future together. His sermon, delivered in 1861, expresses the hope for the future defined by sense of brotherhood between our nations:[3]

I am seeking brotherly love that would recognise me as the brother of my

brothers; I am seeking brotherly tolerance, that would let me uphold my

convictions, however different they may be, when it comes to matters of which

only God can serve as a judge; Furthermore, I am seeking brotherly

understanding for my weaknesses, brought upon me by times of misery, when,

just like Joseph, I was groaning in a dark pit surrounded by serpents and

vipers; in other words; I am seeking my brothers, those whom my teachings

command me to recognise as my brothers. – Such is precisely the call of the

people of Israel both today and in all places where they still have not been able

to find their brothers.

Puah Rakovsky (1865-1955) – Netzah (Perseverance)

Puah Rakovsky devoted her life  to the struggle for women’s rights. Her words and life embody the virtue of perseverance:[4]

With that hope in mind (education), I settled in Warsaw that first year, finding

room and board for myself and my little daughter in a boarding house. I lived

frugally so that I could save enough from my income that year to be able to

travel abroad to study. But one thing bothered me very much: should I take

both children with me or leave the boy to be educated by my father. I was

afraid that such an education would separate my own child from me since my

father and I were far apart spiritually, and the distance was liable to open a

chasm between me and my son. This internal struggle lasted almost a whole

year and ended with a triumph of maternal love. I decided I could complete

my studies at a university of Warsaw, where instruction would be in Russian. I

wrote wrote my parents to bring my son to me, rented a small apartment in a

poor neighbourhood, and made do on my salary.


It is incumbent on women to, making the highest effort, obtain positions in

economy, legislature and government.[5]

Bruno Schulz (1892-1942) – Hod (Acceptance)

Bruno Schulz was aware that sometimes we find greatness in accepting our limitations. He wrote:[6]

Ordinary facts are arranged within time, strung along its length as on a thread.

There they have their antecedents and their consequences, which crowd

tightly together and press hard one upon the other without any pause. This

has its importance for any narrative, of which continuity and successiveness

are the soul.

Could it be that time is too narrow for all events? Could it happen that all the

seats within time might have been sold? Worried, we run along the train of

events, preparing ourselves for the journey.

 Rosa Luxemburg (1871-1919) – Yesod (Foundational principles)

 Rosa Luxemburg believed that freedom for all should be a foundation of a just society. She wrote:[7]

Freedom only for the members of the government, only for the members of

the Party — though they are quite numerous — is no freedom at all. Freedom

is always the freedom of dissenters.


Zuzanna Ginczanka (1917-1945) – Malchut (Sovereignty, Independence)

Zuzanna Ginczanka was a firm believer that each individual has the right to find their own path in life and to thread it on their own terms. Her poem ‘Justified in The Margins’ expresses this belief:[8]

I did not come from dust, so I won’t go back to dust.

I did not come from heaven so I am not heaven-bound.

I myself am heaven, a sky of purest glass.

And earth itself am I, a child of native ground.

I did not run at all, so I won’t be running back.

Apart from my own self, all else is unconfined.

My lungs bellowing wind all sediments do crack

And I, fragmented, here now myself must find.


I hope you were inspired by my Ushpizin and Ushpizot. This Sukkot,  I encourage you to think about which famous historical Jews you would like to meet. When you think about them, they will join you in your Sukkah, bringing insight and inspiration. I wish you all a happy end of Sukkkot!


Mati Kirschenbaum

[1] Janusz Korczak, Ghetto Diary (New Haven: Yale University Press, 2003), 69.

[2] Translation found on, accessed October 12, 2022.

[3] Markus Jastrow, „Modlitwa i Kazanie miane podczas nabożeństwa żałobnego odprawionego w d. 27. Adar 5621 (9. Marca 1861) za dusze ofiar poległych dnia 27. Lutego t. r.” [Prayer and sermon delivered at the mourning service conducted on Adar 27th 5621 (March 9th 1861) in memory of the souls of the Victims fallen on February 27th this year] (1861), in Kazania miane podczas ostatnich wypadków w Warszawie r. 1861 [Sermons given during the latest incidents in Warsaw in 1861] (Poznan: Ludwik Merzbach, 1862), 19. English translation (unpublished) by Marzena Szymańska-Błotnicka

[4] Puah Rakovsky, My Life as a Radical Jewish Woman: Memoirs of a Zionist Feminist in Poland, ed.

Paula Hyman (Bloomington: Indiana University Press, 2002), 29.

[5] My translation of Puah Rakovsky, ‘Czy można połączyć pracę społeczną z obowiązkami rodzinnemi?’

[Can one combine community work with family obligations?], article published in Ewa [Eve.

Polish-language weekly newspaper for Jewish women], January 13, 1929

[6] Bruno Schulz, The Street of Crocodiles and Other Stories, (London:Penguin Classics, 2008), 129.

[7] My translation of the quote from Rosa Luxemburg, Gesammelte Werke, vol. 4, (Berlin (Ost): Dietz

Verlag, 1983), 359.

[8] Zuzanna Ginczanka, „Wyjaśnienie na marginesie.” [Justified in The Margins] in O centaurach [Of

Centaurs] (Warszawa: Wydawnictwo J. Przeworskiego, 1936), 26. Translation of the poem Wyjaśnienie na marginesie [Justified in The Margins] found at

L-V1.pdf (accessed



Modlitwa jako narzędzie podejmowania decyzji

Refleksja nad  paraszą Nicawim


Menachem Mirski

Modlitwa. Dlaczego się modlimy? Kiedy się modlimy? Czego oczekujemy od modlitwy? Jakie jest dzisiejsze znaczenie czy też funkcja modlitwy? Co dobrego płynie z doświadczenia modlitwy?

Są to wszystko ważne pytania dla ludzi religijnych i istnieje na nie wiele odpowiedzi. Ale zanim spróbujemy znów na nie odpowiedzieć, nakreślmy pokrótce tło historyczne. Wydaje się, że modlitwa nie była głównym elementem żydowskich praktyk religijnych w starożytności, choć znano ją od dość dawna. Choć pierwsze akty modlitwy opisane w Torze pojawiają się na  samym początku historii żydowskiej – pierwszą osobą modlącą się w Biblii jest Abraham (Rdz 20, 7), w samej Torze jest to czynność dość „spontaniczna”, czyli nieposiadająca ustrukturyzowanego, rytualnego charakteru. Oczywiście Mojżesz nieustannie komunikuje się z Bogiem i często wypowiada prośby, używając hebrajskiej partykuły נָא (na); jest to dialog między prorokiem a Bogiem.

Nasza porcja Tory na ten tydzień zaczyna się właśnie od tego typu spotkania z Bogiem. Po wejściu do Ziemi Obiecanej Izraelici dosłownie stoją przed Bogiem, aby potwierdzić Przymierze, które z Nim zawarli:

Stanęliście dzisiaj wszyscy przed Bogiem waszym יהוה – naczelnicy waszych plemion, wasi starsi i wasi nadzorcy, wszyscy mężowie izraelscy, wasze dzieci, wasze żony i twój obcy przybysz, który jest w twoim obozie, od tego, który drwa rąbie, aż do tego, który wodę czerpie, aby pod przysięgą wejść w przymierze z Bogiem twoim יהוה, jakie Bóg twój יהוה dziś z tobą zawiera, aby dziś ustanowić cię swoim ludem, a On będzie twoim Bogiem, jak obiecał i jak przysiągł twoim ojcom, Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi. Lecz nie tylko z wami zawieram to przymierze, obwarowane przysięgą, ale także z tym, który jest tutaj dziś z nami przed Bogiem naszym יהוה, oraz z tym, którego nie ma tu dziś z nami. (Pwt 29, 9-14).

Chociaż doświadczenie to ujmuje się jako posiadające wieczny charakter, istota opisanego powyżej wydarzenia różni się nieco od tego, co zwykle rozumiemy przez modlitwę od początku ery rabinicznej. „Podstawowy” czasownik opisujący tę czynność – לְהִתְפַּלֵּל (lehitpalel) pojawia się w całym Pięcioksięgu tylko 7 razy i występuje w kontekście działalności tylko dwóch osób –  Abrahama i Mojżesza. „Modlić się” w języku hebrajskim nie oznacza „prosić Boga o coś”, jak to się często rozumie w językach indoeuropejskich, ale „wystawiać się na sąd Boży”. Jednak pomimo tych niuansów językowych zjawisko modlitwy zdefiniowałbym szerzej, a mianowicie jako każde werbalne spotkanie z Bogiem, każdy rodzaj komunikacji z Bogiem. A to dlatego, że w moim przekonaniu nie każde werbalne spotkanie z Bogiem wiąże się z Jego sądem.

Modlitwa nigdy nie jest i nigdy nie była magiczną różdżką, która sprawia, że wszystko idzie zgodnie z oczekiwaniami. Prawdziwa, głęboka modlitwa jest zawsze dialogiem, chociaż odpowiedź od Boga, jaką otrzymujemy w ten czy inny sposób (czyli coś nam się przydarza w rzeczywistości lub po prostu w naszym życiu wewnętrznym) prawie nigdy nie jest natychmiastowa.

My, istoty ludzkie, nie powinniśmy modlić się o rzeczy, o których wiemy, że są niemożliwe, jak choćby modlitwa o zawieszenie praw grawitacji. Jak ujął to Abraham Joshua Heschel:

Modlitwa nie może przynieść wody na wyschnięte pola, naprawić zerwanego mostu lub odbudować zrujnowanego miasta; ale modlitwa może nawodnić jałową duszę, naprawić złamane serce i odbudować osłabioną wolę.

Z pewnością granica między tym, co jest możliwe, a tym, co nie jest, nie jest wyryta w kamieniu, nie jest jasno zdefiniowana. Jest to kwestia naszej wiary i naszej mądrości. Ludzie wielkiej wiary wyznaczają tę granicę gdzie indziej niż ludzie małej wiary. Niektórzy ludzie sądzą, że modlitwa nigdy nie ma bezpośredniego, obiektywnego wpływu na rzeczywistość. Niektórzy z nich uważają, że modlitwa w ogóle nie ma żadnego znaczenia; dla innych modlitwa jest tylko narzędziem autorefleksji lub samoprogramowania. Ale w moim przekonaniu w naszych czasach możliwy jest też inny sposób rozumienia modlitwy, bardziej obiektywny niż autorefleksja i samoprogramowanie.

Jestem głęboko przekonany, że to, czego dziś potrzebujemy, to fundamentalne rozróżnienie między teologią przyrody a teologią ducha. Tanach oraz literatura rabiniczna nie czynią między nimi wyraźnego rozróżnienia; jednak na przestrzeni historii odkryliśmy, że sfera przyrody i ducha to oddzielne obszary, którymi rządzą różne zestawy praw i zasad, mimo że uzupełniają się one i są mocno od siebie zależne. Rozwiązaniem, które bym zaproponował, jest teistyczna teologia ducha i deistyczna teologia przyrody. Krótko mówiąc, tylko duchowość i wszystko, co należy do sfery ludzkiej woli, może być bezpośrednio kontrolowane przez nas i przez Boga. Sfera przyrody została odgórnie zaprogramowana przez Boga i jako taka nie może być przedmiotem arbitralnych decyzji ani  chwilowych zmian. Granica między ludzkim wolnym wyborem a determinizmem przyrody jest jednocześnie granicą między teologią a nauką. Obie dziedziny działają w różny sposób, według odmiennych zasad, założeń i postulatów.

W jakiej zatem dziedzinie modlitwa będzie działać zgodnie z tego rodzaju filozofią? Odpowiedź brzmi: w każdej dziedzinie, w której dochodzi do podejmowania decyzji przez człowieka. W świecie istnieje pewien stopień wolności. Jednak nasza wolność nie jest absolutna i w sferze ludzkiej wolności nadal mamy do czynienia z siłami, które wpływają na nasze doświadczenia i decyzje. Nie wszystko w naszym życiu jest tak naprawdę zdeterminowane, wręcz przeciwnie, wiele doświadczanych przez nas rzeczy są niemal tylko i wyłącznie konsekwencjami naszych wyborów i decyzji. Przykładem może być choćby  bycie chorym lub zdrowym. Wszystko co robimy ma realne, obiektywne konsekwencje, które często są długoterminowe i trwałe.

W sferze ludzkiej wolności jednym z czynników, który prowadzi do pozytywnych bądź negatywnych rezultatów, jest modlitwa (lub jej brak). Nigdy nie będziemy tego pewni, ale może to być kluczowy czynnik, który zadecyduje o tym, czy sprawy potoczą się w taką czy inną stronę. Czynnik ludzki otwiera przestrzeń dla boskiego działania. Dlatego wszędzie tam, gdzie ludzka decyzja odgrywa jakąś rolę, tam modlitwa również może odgrywać rolę. Dlatego kiedy chcę, aby coś się wydarzyło, modlę się o to.

Decyzje medyczne – właśnie tam podejmowanie decyzji jest kluczowe i decyduje o sprawach życia i śmierci. Możesz się wyleczyć lub uratować dzięki dobrej decyzji i zabić się za sprawą decyzji złej, bezmyślnej lub niemrawej. W dawnych czasach, kiedy ludzie mieli znacznie mniejszą kontrolę nad rzeczywistością, było to codzienne doświadczenie. W obecnych czasach nasza kontrola nad rzeczywistością i zjawiskami naturalnymi ogromnie się rozszerzyła, lecz mimo to od czasu do czasu pojawia się owo doświadczenie całkowitej niepewności i braku kontroli. Dlatego bardzo ważne jest, aby być roztropnie przygotowanym do podejmowania w takich chwilach dobrych decyzji, ponieważ stawka może być niezwykle wysoka. „Roztropne przygotowanie” oznacza również przygotowanie duchowe poprzez żywienie nadziei i stawanie po stronie prawdziwych wartości.

Ilekroć w grę wchodzi wolna wola i swobodne podejmowanie decyzji – nie ma ścisłego determinizmu, mamy tylko do czynienia z siłami i czynnikami, które możemy zaakceptować lub którym możemy się przeciwstawić. W tym momencie rozum i nauka niczego nie narzucają; stają się tylko narzędziem, pomocnym narzędziem do podejmowania dobrych, właściwych decyzji. W sferze ludzkiej wolności kluczową rolę odgrywają nadzieja, wiara i motywacja. Myślimy o sobie i o naszych ciałach i traktujemy nasze ciała zgodnie z ideologią i systemem wartości, które uznajemy. Nasz los zależy od tego, w co wierzymy, a także od tego, jak bardzo jesteśmy zdeterminowani, zmotywowani i odpowiedzialni. Na przykład możesz pojechać do knajpy, upić się i zginąć w drodze powrotnej, jadąc po pijanemu na autostradzie. Możesz zostać w domu, przeczytać książkę lub obejrzeć film i dzięki temu pozostać przy życiu. Oczywiście nic takiego nie musi się zdarzyć, jeśli jesteś osobą odpowiedzialną; dla myślących i odpowiedzialnych ludzi przykład, który właśnie podałem, jest fałszywą alternatywą. Nadal możesz wybrać się do knajpy, ale wydać trochę więcej pieniędzy i zamówić taksówkę lub Ubera. Jaki ma to związek z modlitwą? Modlitwa wpaja nam wszystko, o czym mówi nasza religia: poglądy w kwestii znaczenia życia w społeczeństwie, znaczenia wszechświata, struktury wartości, znaczenia samokontroli, odpowiedzialności itp. Modlitwa żydowska jest również ważnym składnikiem żydowskiej tożsamości i wszystkiego, co uważamy za żydowskie wartości. Wszystko to jest nam wpajane poprzez modlitwę i zadecyduje o naszym losie –  poprzez nasze własne działania lub ich brak.

מִי יִחְיֶה, וּמִי יָמוּת, מִי בְקִצּוֹ, וּמִי לֹא בְּקִצּוֹ, מִי בַמַּיִם, וּמִי בָאֵשׁ, מִי בַחֶרֶב, וּמִי בַחַיָּה, מִי בָרָעָב, וּמִי בַצָּמָא, (…) מִי יַעֲנִי, וּמִי יַעֲשִׁיר, מִי יֻשְׁפַּל, וּמִי יָרוּם.

Kto będzie żył, a kto umrze, kto w odpowiednim czasie, a kto śmiercią przedwczesną, kto od wody, a kto od ognia, kto od miecza, a kto od dzikiego zwierzęcia, kto z głodu, a kto z pragnienia (…) kto zubożeje, a kto się wzbogaci, kto będzie poniżany, a kto wywyższany. (Unetane Tokef)

Szabat szalom i szana towa!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka


Politics and truth

Thoughts on parashat Shoftim

Menachem Mirski

You shall appoint magistrates and officials for your tribes, in all the settlements that your God יהוה is giving you, and they shall govern the people with due justice. (Deuteronomy 16:18, the first verse of parashat Shoftim)

There are three classical theories of truth that also define what truth is. The first, formulated by Aristotle, says that truth consists in conforming to reality: what is true is what is in accordance with reality. It sounds quite obvious. This definition, of course, is logically correct – it was formulated by one of the founding fathers of logic as an exact science. However, this definition suffers from one fundamental problem: to say that something is true, to confront an idea with reality, we need to know what the reality is, right? So, in order to check if something is true, we must know this reality in advance, or more specifically – the truth about it. So in order to know the truth, we must know the truth. Sounds like taken out of statements of some politicians.

The second classical theory of truth is the concept of (mutual) consistency. According to this concept, a thought, idea, or hypothesis is true if it is consistent with other theories and concepts that are commonly believed to be true. While this concept has some application (it is widely applied in science), it is riddled with problems: for example, we need to be absolutely sure that all our other knowledge, previously acquired, is true in order to conclude that the hypothesis we are investigating is true. It is enough that one element of this logically coherent puzzle is false and our entire system may fall apart like a house of cards. Obviously, one can always come up with all sorts of arguments and strenuously defend some theories until there is nothing left to defend. Moreover, the concept of consistency itself, devoid of the condition of „compliance with reality” paves the way for all kinds of bizarre theories and various, logically coherent, lofty-sounding pseudo-academic delusions that have inspired dozens of social experiments and brought poverty, starvation, wars and death to millions of people.

The third classic concept is the so-called pragmatic theory of truth. According to this concept, a thought, idea, or theory is true if it produces the effects it says it will produce. A specific version of this concept is expressed in this week’s Torah portion:

Whereupon יהוה said to me, “They have done well in speaking thus. I will raise up for them from among their own people a prophet like yourself, in whose mouth I will put My words and who will speak to them all that I command; […] And should you ask yourselves, “How can we know that the oracle was not spoken by יהוה ?” — if the prophet speaks in the name of יהוה and the oracle does not come true, that oracle was not spoken by יהוה; the prophet has uttered it presumptuously: do not stand in dread of that person. (Deuteronomy 18:17-18,21-22)

Obviously, all of this is expressed in a context that contains an underlying premise that everything that God thinks or says is true. So if a given idea comes from God, it will come true, it will have an effect in reality – it will work in practice in accordance with its intent. If, on the other hand, it does not come true, it does not act as it „should” according to itself, then it does not come from God; it is not true. According to the Torah, one should not be afraid of such an utterance or the person who utters it. (Deut 18:22) And this is a very important suggestion that can be understood in several ways, for example: such a man is not to be feared and his „truth” can or even should be ignored.

In reality, at least from a theoretical point of view, in order to get really  close to the truth, all three theories of truth above must be applied. So if, for example, we want to gain knowledge about which political party really wants our prosperity and will finally bring the 'messianic age’, and which only deceives us to use, abuse and betray us, and give us over to our enemies, we must be sure that: 1. We know the intentions, plans and competences of these people, ideally all of them, realistically – at least of their leadership (we would actually need to know the thoughts of these people, not just what they say publicly, and definitely not what other talking heads on TV say about them). 2. Our knowledge about them is logically consistent and we do not reject given information only because it does not fit into our „wishful” puzzle, 3. The ideas and plans that they implement bring the intended results (and they are the results we desire as well). However, in practice, the implementation of points 1 and 2 requires a lot of effort and is time-consuming. Therefore, living in professionalized societies, we rely on others in our diagnosis, e.g. the media to provide us with information. This, however, does not solve the problem, only moves it elsewhere: in this situation, we have to apply points 1 and 2 to our sources of information, and therefore to the media. And since the media very often says what politicians expect of them, the situation becomes a vicious circle and becomes pretty dramatic. So let’s forget points 1 and 2, and just focus on whether the given ideas bring (their intended) results – whether the things the people say bring intended and predicted by them results. This is a good sign because it means that those people are in touch with reality and are able to influence it in an intended way.

That’s basically all we can do. Everything else, especially if it sounds like nonsense – is inconsistent or out of touch with reality – is best ignored, as well as the people who utter it.

For their own good and for our peace of mind.

Shabbat shalom,

Menachem Mirski

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.