For 19th. October 2018. Beit Warszawa.

Two words set the story in motion. Two unexpected words. The first eleven chapters of the Torah have been occupied with explaining the metaphysical basis of Existence: There is a Creator who Created, who got upset at what He had created (I shall use the term 'He’ because this is grammatically correct to the original language, but this God is not a big macho male as in some other religions). We are never told Why, or Why certain things are the way they are, but they are so – there are different species, there are different lights in the sky, different cycles of Time. In a second explanation the reason for the existence of Humanity is explained and how they came into existence and why there are different genders, and then we learn of their initial relationship, their initial children, the way the species developed in a way that does not please God so God decides to wipe almost all land-based living things out and start over again….   from which we should learn that a global destruction IS technically feasible. Then Humanity grows again, in different ways, as different sub-groups – races, tribes, nations – and develops through God’s decree different languages….

It really does NOT matter whether you believe all this biblical story, one does NOT have to be a Biblical Fundamentalist and accept each printed word as scientific fact – what is important is that by the time the 'story’ of Abram begins we already have an established World that is roughly as we ourselves would recognise it.  There is day and night, winter and summer, there are continents and seas, there are different peoples living in different countries and speaking different languages, there are living creatures that have been domesticated for their milk, their wool, their meat and their skin, and there are other creatures that are wild and potentially even dangerous, so that sheep need protection from predators; there are fields of wheat and trees bearing figs and olives and dates. There are seasons when it rains – or at least, when it should rain, there is a catastrophic drought if the rains don’t come. People have developed hierarchies, social structures, there are Kings and others who say ”This is MY land”  and there are also nomads who go wherever they wish, wherever they can feed their flocks, knowing that whatever bit of land they might be on, they are still under the same sky. There is a desire to find a partner, with whom to mate and breed – we call this ”marrying”, we speak of ”husband and wife” or at this period ”wives and subordinate wives, concubines”; we speak of parents and children, families, tribes, nations. People age and die and need to be buried.

So in the chapters that begin now with chapter 12 we will encounter, throughout the rest of the First Book, Bereshit, a family that wanders, a couple that has trouble fulfilling the desire to have children and has to 'adopt’ the child of a slave, a family that has to wander away when there is a drought, and submit to the power exerted by local kings in Sodom or Gerar or later Egypt, that has to develop and retain its own identity and religion, that uses family links in Haran to keep things together but at the same time splits into different and often mutually-hostile branches – in other words, we have what one might call Normality, a state of human existence that has lasted essentially until the present. With whom are we related? Where do we come from, where do our families come from, what links do we retain to our different family members, are we closer to some and distant from others, what languages do we speak, in what cultures did we grow, do we come from countries that have fought each other, besieged and conquered each other’s cities, have we or our ancestors wandered, emigrated, fled to other countries and settled there? 

We may have difficulty conversing with Adam, or Noah, but Abraham is in many respects – though he is rarely seen so – a modern person. He has modern problems, paying the bills, supporting his family and servants/employees, getting or raising children, worrying about who his daughter-in-law will be and how his grandchildren will be raised, he has arguments with his wife, he has a vague vision of a better future where he can settle and feel At Home. He has to plan a  funeral.

And it all starts with two words that come from nowhere. This man, living originally in Ur, then in Haran, with a father, a wife, with brothers and sisters-in-law and nephews, hears a Voice that will from this moment on dominate his life and that of all his descendants – one could say, it will dominate world history, though if you say this you signify that you ignore many other parts of the world that were only brought into this sphere of influence much later, when the idea of a single, invisible God was brought by Christianity and Islam (in slightly different forms) to Asia, to Africa, to Australasia and the South Sea islands, to North and South America……

Let us be honest, what we call ”the known world” is a selective artificial construct, we mean simply that region for which we had some textual and archaeological sources!! We focus in synagogues (and churches) on what was happening in the Middle East several thousand years ago, on the conflicts and land disputes and struggles over entitlement to different countries, we read every week about the conflict between Jacob and Esau and their descendants, between the Hebrews and the Canaanites, the Israelites and the Egyptians, but if I were to ask you what was happening at that same period in the forests and swamps of what is now called Central Europe, the chances are that you would have no idea!

So – no change there! Even now the world’s attention tends to focus almost exclusively upon this troubled region and unless there is a major war or a natural catastrophe no-one really notices what happens in other countries in Central Africa, in Asia, in northern Siberia, in Pacific countries…. It is as though the politicians of the entire world cannot break free from the feeling that this tiny area of the globe is THEIR ancestral home too! That they are entitled to have opinions about what happens there, even though they do not live there! Then there is the question as to whether a Universal God should be allowed to have 'favourites’ – we see from the reactions of those who feel that somehow they were NOT chosen the anger and bitter jealousy that this can create against those who feel they were chosen!

Two words: ”Lech Lecha”. Variously translatable but basically meaning ”Move!” Move from Here and go to…. Somewhere Else. A Somewhere Else that will one day become a home to – well, not to You, but to Your Descendants, maybe soon, maybe in four hundred years. A Land that is Promised but not Given, and this Promise is given to Abram / Abraham but, irritatingly, is not announced at the same time to the current tenants. Would not history have been so different had God said also to the Canaanites, ”Listen, I am giving you all notice to move out in two generations because I have decided to give this Land to another group I have especially chosen”? No, the Torah just states baldly that ”There were already Canaanites in the Land”, that God has promised to Abram a country that is not lying there virginal and empty, waiting to be settled and developed, but a land that is already filled with people, with farmers, with city dwellers, with petty kings and their armies. No clue is given as to how this problem is to be resolved and in some respects it has still not been resolved!

So even now, when the distant descendants of Abraham (through his second son Isaac) have taken control of a part of the Land that was promised (only a part! Not ”from the River of Egypt to the Euphrates River”!) there are conflicts, bitter conflicts both with the Others, (some of whom claim descent through the first son Ishmael) and within the Israelites themselves about how to deal with these Others, whether with severity or with mildness, whether to make even more compromises and share the small area that is left or whether to keep all there is and even expand. It doesn’t really matter what position you take on this question, the arguments of all sides are all based upon the verses in chapter 12. Do you accept that there is a God who, having created the entire world, can decide which group should go where? Who can make promises? Who can move peoples like pieces on a chess board, depending on whether they obey and serve and show gratitude for what they have, or whether they cease to deserve what they have been given? One who can tell them to move from Here to There and make the best of it?

The Torah never tells us WHY God picks Abram, WHY God speaks to him, WHY God plans that Abram should have to move and settle in a new country. Jewish tradition has tried to fill some of these more obvious gaps with anecdotes and commentaries, midrashim, but the text itself is bare and abrupt. ”Go!” – ”Lech Lecha” literally means ”Go for You!” but God really means ”Go – for Me”! And precisely here lies the Big Mystery: To what extent, when we live our lives according to certain commands from an invisible, unnamed but all-powerful God, are we living our lives for our own sakes or for God’s sake? To what extent do we feel ourselves partners in a Brit, a covenant which ties us inextricably across all the generations and continents to this nomad in the Middle East and his domestic, spiritual and political troubles – and through him to God? To what extent can we feel that a piece of territory in the Middle East was really promised to Us and that we should live there, come what may, or at least defend it, support it, yearn for it from outside? Are we a part of the promise? Or part of the threat?

At some point God says to each of us: ”Lech Lecha” and we have to leave our home, our parents, and set out into the Big Wide World. Some of us have the good fortune to leave in times of peace and prosperity, some of us are merely survivors of a total destruction, orphaned and exiled. Some of us have a vision of the career we want to follow, the subjects we want to study, the places we want to visit and where we may want to settle, while some of us are happy just to be breathing still. Some of us will physically create and raise another generation, some of us may teach and influence another generation. None of us can know what the long-term outcome of our actions can be in, say, another four hundred years’ time. But when the call comes – We have to Go.

It really is as simple, and as complicated, as that!



Rabbi Dr. Walter Rothschild.




19 października 2018, Beit Warszawa

Dwa słowa nadają bieg historii. Dwa nieoczekiwane słowa. Pierwszych jedenaście rozdziałów Tory poświęconych zostało wyjaśnianiu metafizycznych podstaw Istnienia: jest Stwórca, który wszystko stworzył i który był niezadowolony z tego, co stworzył (będę używał zwrotu „on”, gdyż jest to zgodne z gramatyką źródłowego języka Tory, ale ten Bóg nie jest jakimś wielkim macho, tak jak w niektórych innych religiach). Nigdy nie wyjaśnia się nam, dlaczego to zrobił ani też dlaczego niektóre rzeczy są właśnie takie, jakie są; po prostu takie są – mamy różne gatunki, różne światła na niebie i różne cykle czasu. Drugie wytłumaczenie wyjawia powód, dla którego istnieje ludzkość, wyjaśnia też, jak powstali ludzie i dlaczego występują odmienne płcie, potem dowiadujemy się zaś o pierwszym związku i o pierwszych dzieciach, o tym, jak rodzaj ludzki rozwinął się w sposób, który nie przypadł Bogu do gustu, więc Bóg postanowił zgładzić niemal wszystkie żywe stworzenia żyjące na lądzie i rozpocząć wszystko od nowa…, co powinno nas nauczyć, że globalne zniszczenie JEST technicznie wykonalne. Następnie ludzkość rozwija się na nowo, na różne sposoby, pod postacią różnych pod-grup: ras, plemion, narodów, i na skutek Bożego zarządzenia wykształca różne języki….

Naprawdę NIE ma znaczenia, czy wierzymy w całą tę biblijną opowieść. NIE trzeba być biblijnym fundamentalistą i uważać każde wydrukowane słowo za fakt naukowy – ważne jest to, że w chwili, gdy rozpoczyna się „opowieść” Abrama mamy już ukonstytuowany świat wyglądający mniej więcej w taki sposób, który i my sami byśmy rozpoznali. Mamy więc dzień i noc, zimę i lato, mamy kontynenty i morza, różne ludy zamieszkujące w różnych krajach i mówiące w różnych językach, mamy żywe stworzenia, które zostały udomowione, bo dawały mleko, wełnę, mięso i skórę; są też inne stworzenia, dzikie i potencjalnie niebezpieczne, w związku z czym owce potrzebują ochrony przed drapieżnikami; są pola pszenicy i drzewa dające figi, oliwki i daktyle. Podczas niektórych pór roku pada deszcz – lub przynajmniej powinien wówczas padać deszcz, w przeciwnym wypadku nastają bowiem tragiczne w skutkach susze. Ludzie ustanowili hierarchie i struktury społeczne, mamy królów oraz inne osoby twierdzące: „ta ziemia jest MOJA”. Są też nomadzi wędrujący tam, gdzie tylko sobie zażyczą, gdziekolwiek będą mogli wykarmić swoje stada; wiedzą, że na jakimkolwiek skrawku ziemi by się nie znaleźli, wciąż będą przebywać pod tym samym niebem. Ludzie pragną znaleźć partnera do spółkowania i rozmnożenia się – nazywamy to „zawieraniem małżeństw” i mówimy o „mężu i żonie” czy też, w owym okresie, o „żonach i o żonach niższych rangą, konkubinach”; mówimy o rodzicach i dzieciach, rodzinach, plemionach i narodach. Ludzie starzeją się, umierają i muszą zostać pochowani.

Tak więc w rozpoczynających się właśnie rozdziałach, czyli od rozdziału 12 aż do końca Pierwszej Księgi (Bereszit), będziemy czytać o rodzinie, która wyrusza w wędrówkę; o parze, która ma trudności ze spełnieniem marzenia o posiadaniu dzieci i musi „zaadoptować” dziecko niewolnicy; o rodzinie, która po nastaniu suszy musi przenieść się w inne miejsce i poddać się władzy sprawowanej przez lokalnych królów w miejscach takich jak Sodoma i Gerar czy też później w Egipcie; która musi wykształcić i zachować swoją własną tożsamość i religię; która wykorzystuje powiązania rodzinne w Haranie, aby zachować jedność, lecz jednocześnie dzieli się na różne, często wrogo do siebie nastawione odgałęzienia – innymi słowy, mamy do czynienia z czymś, co można by nazwać normalnością, z takim rodzajem ludzkiej egzystencji, który przetrwał w istocie aż do teraźniejszości. Z kim jesteśmy spokrewnieni? Skąd pochodzimy, skąd pochodzą nasze rodziny, jaki rodzaj więzi podtrzymujemy z różnymi członkami naszej rodziny, czy jesteśmy bliżej związani z jednymi, a słabiej z drugimi? Jakimi mówimy językami, w jakich dorastaliśmy kulturach, czy pochodzimy z krajów, które walczyły między sobą, które oblegały i podbijały sobie nawzajem miasta, czy my lub nasi przodkowie udaliśmy się na tułaczkę, wyemigrowaliśmy, uciekliśmy do innych krajów i osiedliliśmy się w nich?

Prowadzenie konwersacji z Adamem lub Noem mogłoby nam sprawić trudność, lecz Abraham pod wieloma względami jest – choć rzadko postrzega się go w taki sposób – człowiekiem „współczesnym”. Ma współczesne problemy, takie jak płacenie rachunków, wspieranie swojej rodziny i sług/pracowników, doczekanie się i wychowywanie dzieci, martwienie się, kim będzie jego synowa i jak będą wychowywane jego wnuki; sprzecza się ze swoją żoną, ma niejasną wizję lepszej przyszłości, gdy będzie się mógł osiedlić w jednym miejscu i poczuć się jak w domu. Musi zorganizować pogrzeb.

A wszystko to rozpoczyna się od dwóch, pojawiających się jakby znikąd słów. Ten człowiek, mieszkający pierwotnie w Ur, a potem w Haranie, wraz z ojcem, żoną, z braćmi, szwagierkami i bratankami, słyszy Głos, który od tej chwili zdominuje jego życie oraz życie wszystkich jego potomków – można by nawet rzec, że zdominuje historię świata, choć ten, kto tak twierdzi, pokazuje tym samym, że ignoruje wiele innych części globu, włączonych do tej strefy wpływów dopiero o wiele później, gdy chrześcijaństwo i islam (w nieco różnych formach) przywiodły koncepcję jednego, niewidzialnego Boga do Azji, Afryki, Australazji i wysp Południowego Pacyfiku, do Północnej i Południowej Ameryki….

Bądźmy szczerzy, obszar zwany przez nas „znanym światem” jest wybiórczym, sztucznym konstruktem – rozumiemy przez to po prostu ten region, dla którego dysponowaliśmy jakimiś źródłami tekstualnymi i archeologicznymi!! W synagogach (i kościołach) skupiamy się na tym, co się działo na Bliskim Wschodzie kilka tysięcy lat temu, na konfliktach, sporach o ziemię i walkach o prawo do rządzenia różnymi krajami; co tydzień czytamy o konfliktach pomiędzy Jakubem i Ezawem oraz między ich potomkami, pomiędzy Hebrajczykami i Kananejczykami, Izraelitami i Egipcjanami, lecz gdybym się was spytał, co się działo w tym samym okresie historycznym w lasach i bagnach na terenach zwanych obecnie Europą Środkową, zapewne nie mielibyście najmniejszego pojęcia!

Tak więc – nic się pod tym względem nie zmieniło! Nawet dzisiaj uwaga świata często skupia się prawie wyłącznie na tym targanym konfliktami regionie i, o ile nie dojdzie do poważnej wojny lub klęski żywiołowej, nikt tak naprawdę nie zwraca uwagi na to, co się dzieje w innych krajach – w Środkowej Afryce, w Azji, w północnej Syberii czy w krajach w regionie Pacyfiku…. Tak jakby politycy z całego świata nie mogli wyzbyć się poczucia, że ów malutki skrawek globu jest również i ICH rodzinną kolebką! Że mają prawo wyrażać opinię na temat rozgrywających się tam wydarzeń, nawet jeśli tam nie mieszkają! Nasuwa się też pytanie, czy uniwersalny Bóg powinien mieć prawo do posiadania „faworytów” – widzimy po reakcji tych, którzy mają poczucie, że NIE zostali wybrani, jaki gniew i pełną rozgoryczenia zazdrość może to wzbudzić przeciwko tym, którzy uważają, iż zostali wybrani!

Dwa słowa: „Lech Lecha”. Można je tłumaczyć na różne sposoby, ale w gruncie rzeczy oznaczają „Rusz się!”. Rusz się stąd, gdzie jesteś, i idź… gdzieś indziej. Do jakiegoś „gdzieś indziej”, które pewnego dnia stanie się domem dla – no cóż, nie dla ciebie, ale dla twoich potomków, być może wkrótce, a może za czterysta lat. Do Ziemi, która została Obiecana, ale nie Dana. Ta obietnica zostaje złożona Abramowi/Abrahamowi, ale, co irytujące, nie zostaje w tym samym czasie ogłoszona ówczesnym mieszkańcom owej ziemi. Czyż historia nie potoczyłaby się zupełnie inaczej, gdyby Bóg powiedział również Kananejczykom: „Słuchajcie, informuję was z wyprzedzeniem, że macie się stąd wszyscy wyprowadzić za dwa pokolenia, gdyż postanowiłem ofiarować tę Ziemię innej grupie ludzi, którą szczególnie sobie wybrałem?”. Nie, Tora po prostu stwierdza bez ogródek, że „Ziemia ta była już zamieszkana przez Kananejczyków”. Bóg przyobiecał Abramowi krainę, która nie leżała sobie dziewicza i pusta, czekając, aż ktoś ją zasiedli i zagospodaruje – była to kraina już zapełniona ludźmi, rolnikami, mieszkańcami miast, pomniejszymi królami i ich wojskami. Nie pada żadna wskazówka w kwestii tego, jak rozwiązać ten problem i można powiedzieć, że pod pewnymi względami wciąż jeszcze nie doczekał się on rozwiązania!

Tak więc nawet i teraz, gdy odlegli potomkowie Abrahama (wywodzący się od jego drugiego syna Izaaka) przejęli kontrolę nad częścią przyobiecanej Ziemi (tylko nad częścią! Nie „od rzeki egipskiej aż do wielkiej rzeki Eufrat”!), toczą się konflikty, zaciekłe konflikty zarówno z innymi (z których część twierdzi, iż pochodzi od pierwszego syna, Ismaela) jak i pomiędzy samymi Izraelitami w kwestii tego, jak poradzić sobie z owymi innymi: czy lepsze będzie surowe czy też łagodne podejście, czy należy iść na jeszcze więcej kompromisów i podzielić się małym obszarem, który pozostał, czy też zachować cały obecny stan posiadania, a nawet jeszcze go powiększyć? Tak naprawdę nie ma znaczenia, jakie zajmujemy w tej kwestii stanowisko; wszystkie argumenty poszczególnych stron opierają się na wersetach z rozdziału 12. Czy uznajesz, że istnieje Bóg, który stworzywszy cały świat może zdecydować, która grupa powinna trafić w które miejsce? Który może składać obietnice? Który może przestawiać ludy niczym pionki na szachownicy w zależności od tego czy będą posłuszne, czy będą skłonne służyć i okazywać wdzięczność za to, co mają, albo czy przestaną zasługiwać na to, co już otrzymały? Który może im powiedzieć, żeby przeniosły się z jednego miejsca do drugiego i żeby spożytkowały tę okazję najlepiej, jak tylko potrafią?

W żadnym miejscu Tory nie wyjawia się nam, DLACZEGO Bóg wybrał Abrama, DLACZEGO Bóg do niego przemówił, DLACZEGO Bóg zaplanował, że Abram powinien się przenieść i osiedlić w nowym kraju. Tradycja żydowska próbowała zapełnić niektóre z bardziej oczywistych luk przy pomocy anegdot i komentarzy, midraszim, jednak sam tekst jest oschły i lakoniczny. „Idź!” – „Lech Lecha” dosłownie oznacza „Idź dla siebie!”, lecz Bóg tak naprawdę ma na myśli: „Idź – dla mnie!”. I właśnie w tym tkwi Wielka Tajemnica: gdy kierujemy się w życiu przykazaniami otrzymanymi od niewidzialnego, nienazwanego, lecz wszechpotężnego Boga, do jakiego stopnia żyjemy przez wzgląd na nas samych, a na ile przez wzgląd na owego Boga? Do jakiego stopnia my sami czujemy się partnerami w brit, w przymierzu, które połączyło nas nierozerwalnie poprzez wszystkie pokolenia i kontynenty z owym nomadą z Bliskiego Wschodu i z jego domowymi, duchowymi i politycznymi problemami – a za jego pośrednictwem również z Bogiem? Na ile my sami mamy poczucie, że kawałek ziemi na Bliskim Wschodzie naprawdę został przyobiecany właśnie nam i że powinniśmy tam mieszkać, niezależnie od wszystkiego, bądź przynajmniej bronić go i wspierać oraz tęsknić za nim, gdy przebywamy z dala od niego? Czy jesteśmy częścią tej obietnicy? Czy też częścią zagrożenia?

W jakimś momencie Bóg mówi do każdego z nas: „Lech Lecha” i musimy opuścić nasz dom i naszych rodziców i wyruszyć w wielki, bezkresny świat. Niektórzy z nas mają to szczęście, że wyruszają w drogę w czasach pokoju i dobrobytu, zaś niektórzy z nas są osieroconymi wygnańcami, którym ledwo udało się ocaleć z całkowitego zniszczenia. Niektórzy z nas mają wizję kariery, w której chcieliby się realizować, przedmiotów, które chcieliby studiować, miejsc, które chcieliby odwiedzić i w których być może zechcą się osiedlić, podczas gdy niektórzy z nas są po prostu szczęśliwi, że wciąż jeszcze chodzą po tym świecie. Niektórzy z nas powołają do życia i wychowają kolejne pokolenie, zaś inni będą te kolejne pokolenia nauczać i kształtować. Nikt z nas nie wie, jaki będzie długoterminowy efekt naszych działań za, powiedzmy, kolejne czterysta lat. Lecz gdy nadejdzie owo wezwanie – musimy Iść.

To naprawdę jest aż tak proste i zarazem aż tak skomplikowane!

Rabin dr Walter Rothschild.

Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka

The meaning of life. Thoughts on parashat Lech Lecha.

The meaning of life. Thoughts on parashat Lech Lecha.

Menachem Mirski 

What is the meaning of a man’s life on an uninhabited island? Or let’s put it otherwise: what would have been the meaning of life of an astronaut who by chance had been lost on the moon, with a supply of food and air for, let’s say, 50 years, but without possibility of communication with people on the earth? The only meaning of his life would have been the hope that a rescue mission would come and take him back to the earth. There would have been no other meaning of his existence.

Indeed, the meaning of an individual life comes from our relationships with other people. Aristotle obviously knew it writing that a man is a social animal and only a God or a beast can live outside of society. This idea is also included in the common view that the meaning of life is life itself. This view can be true only if we clarify it and add that it is about life with its social dimension. We can see it clearly on the example of the astronaut. Thus, it is also not surprising that this common view, which speaks of „life alone”, can irritate people suffering from depression, as something completely meaningless and worthless.

Human life can only make sense if we live in a community. The smallest human community is the family. Family life also alleviates the negative effects of modern individualism, in which, despite its many advantages (like the greatest possibility of expressing individual freedom and independence), „the drama of human existence” becomes much more tangible to us, since we expose our hearts and minds to finitude of our being much more often. The cure for this is love, starting a family and having children. Then we have a chance to permanently forget about the finiteness of our individual being.

In our Torah portion Abraham and Sara are struggling with the same problem. Even though God shows Abraham a great vision:

The LORD said to Abram, “Go forth from your native land and from your father’s house to the land that I will show you. I will make of you a great nation, and I will bless you; I will make your name great, and you shall be a blessing. (Bereshit 12:1-2).

soon the fundamental complications come into being: Sarah cannot get pregnant.

And Sarai said to Abram, “Look, the LORD has kept me from bearing. Consort with my maid; perhaps I shall be built up through her.” And Abram heeded Sarai’s request. (Bereshit 16:2)

According to midrash Bereshit Rabbah 45:2, quoted by Rashi, Sarah decided to have a son through Hagar because a person who has no children is not firmly established (literally, built up: her name and future are not perpetuated) and is unstable. If so, does it mean that the conception of Ishmael was only meant to build up Sarah? Not at all, as we learn from verses 17:20-21:

As for Ishmael, I have heeded you. I hereby bless him. I will make him fertile and exceedingly numerous. He shall be the father of twelve chieftains, and I will make of him a great nation. But My covenant I will maintain with Isaac, whom Sarah shall bear to you at this season next year.

The same promise is repeated again in our next Torah portion, Vayera (in Bereshit 21:18). Ishmael also receives God’s blessing and his conception was also intended to populate the land with the seed of Abraham, with “a small difference” – the covenant between God and the chosen people was reserved only for Isaac and his offspring. It is also known from the verse 16:12 that Ishmael would be a wild ass of a man, His hand against everyone, And everyone’s hand against him; but He shall dwell alongside of all his kinsmen. What was it aimed at? There may be many complex answers to it. The answer that comes to my mind at the moment is the following: the chosen nation must be constantly challenged by the existence of other nations, so that the Israelites/Jewish people may be aware of their separateness and intentionally remain God’s chosen nation.

God promises twice (Bereshit 17:21 and 18: 10-15) that Sarah will give birth to a son and in both cases even the name of the promised son appears. So Abraham and his first wife already „know” that God’s promise, which will fulfill their desire, will become real. However, they all still live in “a love triangle”. This relationship comes to an end shortly after Isaac is weaned (21:8-12), which causes Abraham’s distress.

Therefore, even though Abraham is considered “the father of all the nations”, since Ishmael and his descendants are considered to be of his seed too (21:13), in fact it is Isaac only, who is his “rightful seed”. That’s the reason the Torah, in another parasha (verse 22:2), speaks about Isaac as of Abraham’s only son. To put it in short, Isaac was a covenantal seed of Abraham, whereas Ishamel was his non-covenantal seed.


But what we can learn from all of that? How can we understand the universal, relevant to people of all times, message of the story of Abraham, Sarah and Hagar?

Here it is what I would suggest: people have their own plans and great visions, but in a situation when they encounter problems with their implementation, they tend to choose different, alternative solutions. They choose what is given to them, what is within their reach. It often happens that despite the fact that they chose a temporary solution they do not abandon their original, longed-for visions and still think about them, with the hope that they will eventually come true.

When it comes to relationships, people often know that they will not be with each other forever, they often know that they are not meant for themselves. Sometimes they even talk with each other about how it will be in the future when they are not together. Despite everything, they remain in their relationships as if they were to last forever.

However, later often comes the time when their original visions become possible, completely realistic or even within easy reach. Then people abandon their temporary solutions, although often, especially in situations related to love, these are very difficult decisions. That was also the reason for Abraham’s despondency after the expulsion of Hagar and Ishmael, whom he also loved. It is also possible that it was this state of depression that led him to embrace the idea (which was, of course, according to the text, suggested by God himself) to sacrifice the only son that remained with him.

When it comes time to make such difficult decisions, one would often like to simply annul the current state of affairs: relations with other people, obligations to them or promises made to them. In our biblical story, it is God himself who cancels Abraham’s obligations to Hagar and Ishmael.

However, what this story also teaches us about is that temporary solutions also have their own meaning and may sometimes have a deeper, divine one, since we are never completely aware of the far-reaching consequences of our decisions and actions taken here and now. In fact, it was God himself who closed Sarah’s womb to persuade her to act in a different way. Had Sarah not been temporarily infertile, Ishmael would have never been born. Therefore, we should never a priori give up these temporary solutions and passively wait for the possibility of achieving the desired vision or plan; we do not know the course of things and the future, and it often happens that the choice of a temporary solution, allegedly contradictory to our „great vision”, is a necessary condition for making our deepest dreams realizable.

Shabbat shalom!


Menachem Mirski 







progresive judaism in Poland, reformed judaism in Poland, Beit Polska, Beit Warszawa, congregation Beit Warszawa,

Sens życia. Refleksja nad paraszą Lech Lecha.

Sens życia. Refleksja nad paraszą Lech Lecha.

Menachem Mirski

Jaki jest sens życia człowieka na bezludnej wyspie? Albo inaczej: jaki byłby sens życia astronauty, który przypadkiem znalazłby się na księżycu, z zapasem żywności i powietrza, powiedzmy na 50 lat, jednakże bez możliwości komunikacji z ludźmi na ziemi? Jedynym sensem życia dla tegoż astronauty byłaby nadzieja, że przybędzie misja ratunkowa i zabierze go z powrotem na ziemię. Jego egzystencja nie miałaby żadnego innego sensu.

Otóż właśnie, sens indywidualnego życia rodzi się z naszych relacji z innymi ludźmi. Wiedział o tym oczywiście Arystoteles, pisząc, że człowiek jest istotą społeczną, a poza społeczeństwem może żyć tylko Bóg albo bestia. Ta myśl zawarta jest też w powszechnym poglądzie, że sensem życia jest samo życie. By pogląd ten był prawdziwy należy go doprecyzować, dodając, że chodzi o życie w jego wymiarze społecznym. Widzimy to jasno na przykładzie astronauty. Nie dziwi też, iż ów powszechny pogląd, mówiący o „życiu samym” może drażnić ludzi cierpiących na depresję, jako kompletnie bezsensowny i bezwartościowy.

Życie ludzkie może mieć więc sens tylko, jeśli żyjemy we wspólnocie. Za najmniejszą wspólnotę ludzką można uznać rodzinę. Życie rodzinne łagodzi również negatywne skutki współczesnego indywidualizmu, w którym, pomimo wielu jego zalet (z możliwością pełni ekspresji naszej wolności i niezależności na czele), „dramat ludzkiej egzystencji” staje się dla nas dużo bardziej namacalny, częściej bowiem wystawiamy nasze serca i umysły na skończoność naszego bytu. Lekarstwem na to jest miłość, założenie rodziny i posiadanie dzieci. Wtedy mamy szanse trwale zapomnieć o skończoności naszego jednostkowego bytu. 

Bohaterowie naszej porcji Tory – Abraham i Sara – borykają się z tym samym problemem. Bo chociaż Bóg kreśli przed Abrahamem wielką wizję:

Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju, który ci ukażę. Uczynię bowiem z ciebie wielki naród, będę ci błogosławił i twoje imię rozsławię: staniesz się błogosławieństwem. (Bereszit 12:1-2). 

to wkrótce potem pojawiają się komplikacje natury fundamentalnej: Sara nie może zajść w ciążę.

Rzekła więc Saraj do Abrama: Ponieważ Pan zamknął mi łono, abym nie rodziła, zbliż się do mojej niewolnicy; może z niej będę miała dzieci. Abram usłuchał rady Saraj. (Bereszit 16:2)

Według midrasza Bereszit Rabba 45:2, cytowanego przez Rasziego w jego komentarzu do tegoż wersetu, Sara zdecydowała się mieć „syna z Hagar”, bowiem w tamtych czasach osoba, która nie miała dzieci, nie była „społecznie ugruntowana” (dosłownie: zbudowana) – jej przyszłość była niepewna i niestabilna. Skoro tak, to czy to oznacza, że poczęcie Izmaela miało na celu jedynie „podbudować” społecznie Sarę? Bynajmniej, o czym dowiadujemy się z wersetów 17:20-21 tej samej Księgi:

Co do Izmaela, wysłucham cię: Oto pobłogosławię mu, żeby był płodny, i dam mu niezmiernie liczne potomstwo; on będzie ojcem dwunastu książąt, narodem wielkim go uczynię. Moje zaś przymierze zawrę z Izaakiem, którego urodzi ci Sara za rok o tej porze.

Ta sama obietnica pojawia się ponownie w naszej następnej porcji Tory, Wajera (werset 21:18). Izmael również otrzymuje Boże błogosławieństwo, a jego poczęcie miało na celu zaludnienie ziemi nasieniem Abrahama, z „drobną tylko różnicą” – przymierze między Bogiem a ludem wybranym zostało zarezerwowane tylko dla Izaaka i jego potomstwa. Wiadomo też z wersetu 16:12, iż Izmael – będzie to człowiek dziki, ręka jego będzie przeciwko wszystkim, a ręka wszystkich będzie przeciwko niemu, i będzie nastawał na wszystkich pobratymców swoich. Co to wszystko mogło mieć na celu? Istnieje wiele odpowiedzi na ten temat. Ta, która przychodzi mi w tym momencie na myśl, brzmi następująco: naród wybrany musi stale istnieć w obliczu innych (niekoniecznie mu przyjaznych) ludzkich społeczności, po to, aby Izraelici/Żydzi byli świadomi swojej odrębności i tym samym świadomie wybierali bycie Jego narodem wybranym.

Bóg dwukrotnie obiecuje (Bereszit 17:21 i 18:10-15), że Sara urodzi syna; w obu przypadkach pojawia się nawet jego imię. Tak więc Abraham i Sara już „wiedzą”, że Boża obietnica, która spełni ich pragnienia, zostanie w końcu zrealizowana. Jednakże nadal żyją w „trójkącie miłosnym” z Hagar. Ów związek dobiega końca wkrótce po odstawieniu Izaaka od piersi (21:8-12), co sprawia, że Abraham popada w przygnębienie.

I chociaż Abraham uważany jest za „ojca wszystkich narodów”, bowiem Izmael i jego potomkowie są także uznawani za jego nasienie (21:13), to tak naprawdę to tylko Izaak jest jego „prawowitym nasieniem”. Z tego powodu Tora, w kolejnej paraszy (werset 22: 2), mówi o Izaaku jako o jedynym synu Abrahama. Mówiąc krótko, Izaak był jego „potomstwem związanym przymierzem”, podczas gdy Izamel był jego „potomstwem spoza przymierza”.


Jakie z tej historii mogą płynąć dla nas nauki? Jak można rozumieć uniwersalne, ważne dla ludzi wszystkich czasów, przesłanie opowieści o Abrahamie, Sarze i Hagar?

Moja propozycja zabrzmi następująco: ludzie mają swoje plany i (niekiedy wielkie) wizje, jednakże w sytuacjach, gdy napotykają problemy w ich realizacji, zwykle skłaniają się ku innym rozwiązaniom, ku temu co jest im aktualnie dane, ku temu co jest w zasięgu ręki.  Często zdarza się też, iż pomimo tego, że wybrali już rozwiązanie tymczasowe, nie rezygnują całkowicie ze swoich pierwotnych, upragnionych wizji i wciąż o nich myślą, z nadzieją, że ostatecznie staną się one rzeczywistością.

Jeśli chodzi o relacje miłosne, ludzie często wiedzą, iż nie będą ze sobą zawsze, często mają świadomość, że nie są sobie przeznaczeni. Niekiedy nawet rozmawiają ze sobą o tym, jak to będzie w przyszłości, gdy nie będą razem. A mimo tego pozostają w swoich związkach, jakby miały one trwać wiecznie.

Jednak później często nadchodzi czas, kiedy ich pierwotne marzenia stają się nie tylko możliwe, lecz całkowicie realistyczne, a niekiedy wręcz zupełnie w zasięgu ręki. Wtedy porzucają owe tymczasowe rozwiązania, na które się zdecydowali, choć często, zwłaszcza w sytuacjach związanych z miłością, są to decyzje bardzo trudne. To było również powodem przygnębienia Abrahama po wydaleniu Hagar i Izmaela, których, jak wszystko na to wskazuje, także kochał. Możliwe również, że to ów stan depresji zrodził w jego umyśle pomysł (rzecz jasna podsunięty przez samego Boga – zgodnie z dosłownym rozumieniem tekstu Biblii), aby poświęcić jedynego syna, który przy nim pozostał

Kiedy przychodzi czas podejmowania tak trudnych decyzji, często chciałoby się po prostu „anulować” obecny stan rzeczy: relacje z innymi ludźmi, zobowiązania wobec nich lub złożone im obietnice. W naszej biblijnej historii to sam Bóg jest tym, który unieważnia zobowiązania Abrahama wobec Hagar i Izmaela.

Jednak nasza historia uczy nas także tego, iż owe rozwiązania tymczasowe mają również swój własny sens i znaczenie, i mogą niekiedy mieć naprawdę głęboki, boski sens, bowiem nigdy nie jesteśmy całkowicie świadomi daleko idących konsekwencji naszych decyzji i działań podejmowanych tu i teraz. W rzeczywistości to sam Bóg zamknął łono Sary, aby zmusić ją do działania w inny sposób. Gdyby nie (tymczasowa) bezpłodność Sary, Izmael nigdy by się nie narodził. Dlatego nigdy nie powinniśmy nigdy a priori rezygnować z owych „rozwiązań tymczasowych”, by biernie oczekiwać na możliwość spełnienia się pożądanej wizji lub planu.  Nie znamy bowiem biegu rzeczy i tego, co czeka nas w przyszłości, a często zdarza się właśnie tak, że wybór rozwiązania tymczasowego, rzekomo sprzecznego z naszą „wielką wizją”, okazuje się być warunkiem koniecznym realizacji naszych najskrytszych marzeń.


Szabat szalom!

Menachem Mirski







Judaizm postępowy, Judaizm reformowany, Beit Polska, Beit Warszawa, Kongregacja Beit Warszawa,