The climate change that caused the flood

Thoughts on parashat Noach

Menachem Mirski

The story contained in our Torah portion for this week can be seen as a metaphor of a great catastrophe in which species were decimated or doomed to total extinction… Only a few of them were to survive, a few individuals of each gender, in order to reproduce and prevent the animal life cycle on the earth from a complete extinction. Does it sound completely unreal today? I don’t think so, it is certainly not beyond the scope of contemporary man’s imagination.

The story of the flood ends with a new Divine promise – the promise of the eternal covenant between God and humankind:

יהוה smelled the pleasing odor, and יהוה resolved: “Never again will I doom the earth because of humankind, since the devisings of the human mind are evil from youth; nor will I ever again destroy every living being, as I have done.

So long as the earth endures,

Seedtime and harvest,

Cold and heat,

Summer and winter,

Day and night

Shall not cease.”

(Genesis 8:20-22)

The above verses can only be understood as a proclamation of faith: as human beings we have no way to verify or falsify them. All we can do is hope that it is true and live with faith that it will, in fact, be so. Nevertheless, people have repeatedly challenged this faith throughout history. The greatest and the most bold challenge to this faith today is posed by climate change.

Climate change is a fact and the one we are experiencing in our times is largely man made. Back in 2018, the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) at the request of the UN produced a report from which we know, among other things, a few fundamental things, namely:

  • Increases in average global temperatures are expected to be within the possible range of 0.27 °C (5°F) to 4.8 °C (8.6°F) by 2100, with a likely increase of at least 2.7°F for all possible mitigation scenarios.
  • Except under the most aggressive mitigation scenario studied, global average temperature is expected to warm at least twice as much in the next 100 years as it has during the last 100 years.
  • Ground-level air temperatures are expected to continue to warm more rapidly over land than oceans.

Around the same time climate scientists and economists issued numerous analyses according to which it is going to be very difficult and economically challenging to mitigate the effects of climate change, deeming the most optimistic scenario of 1.5 °C (2.7°F) by 2100 almost impossible to implement, for a variety of reasons – for example, we would have to close and eliminate almost entire energy industry we have at this moment, not only in the US and Europe, but in the entire world, and do it by 2030.

However, what none of those reports says is that we have 12 years until “we all die in a giant ball of fire”, as some politicians and media figures constantly suggest. The idea that the world is going to end in 12 years is an incredible misrepresentation of what the UN Climate Panel has actually done.

But let’s pause here for a second and think: from the analysis brought by scientists from IPCC we know that even if we stopped using fossil fuels completely and reduced our global emission to net zero by 2030, the average temperature on Earth would probably still have increased by 1.5 °C (2.7 °F) by the end of the century. It obviously means that the temperatures on our planet are growing no matter what we do. These facts are commonly known and all of this is well documented by geologists.

he last great global warming in the history of our planet happened roughly 55-58 million years ago and it is called Paleocene–Eocene Thermal Maximum. This warming was caused by a massive carbon release into the atmosphere that has been estimated to have lasted from 20,000 to 50,000 years. Geologists estimate that during this entire period, which lasted for about 200,000 years, global temperatures increased by 5–8 °C, from the average earth temperature of 24–25 °C (75–77 °F) of the preceding Paleocene period. This means that the average temperature on our planet might have been at its pick as high as 29-33 °C (84-91 °F), which is about 16-20 °C (27-34 °F) higher than the current average temperature on earth, which currently fluctuates around 13.9-14.5 (57-58 °F)! Both poles were ice free at that time, as in the preceding Paleocene era; the temperatures of Arctic and Antarctic seas were as high as 23 °C (73 °F). The climate of almost the entire planet was tropical; forests covered most areas of our planet, palm trees grew in areas of northern states, like Wyoming, Montana or Canada. How did it affect the animal kingdom? Because of these environmental conditions of that period  an intense evolution of primates took place: The oldest known undoubted fossil primates are about 55 million years old [2][3]. This global warming likely „changed the course of evolution”, as a result of which apes came into being,  from which we, humans, have later evolved. The next epoch, the Eocene, kicked off with a global average temperature more than 8 °C (about 14 °F) warmer than today, gradually cooling over the next 22 million years. Having said that, we are also allowed to say that as living beings we are grandchildren or great-grandchildren of the last global warming.

I am bringing this analysis here in order to put things in a proper perspective and cool down emotions often accompanying this debate. Our planet, and life on it, not only survived but also thrived during much warmer periods than the one we expect to happen. Obviously, the human factor involved in our current situation makes it unprecedented. However, the scenario that things could get out of hand and the earth could become the second Venus as a result of a phenomenon known as the runaway greenhouse effect was found unprobable by scientists in 2013. For this to happen, our whole human civilization would have to emit 10 times more carbon dioxide than we emit today. One of the important factors to stop this effect is life on earth itself, which is capable of absorbing huge amounts of carbon dioxide. Another argument often raised in this debate is that even a global increase of 3°C (5.7 °F) will bring prolonged heat waves, droughts and increasingly common and severe extreme weather events. This may be true, however, it is also true that the global percentage of people dying in natural disasters has decreased since the early 1900’s by 95%.

Climate economists have done numerous analyses of the matter. In economic terms, spending on physical assets on the course to net-zero would reach about US$275 trillion by 2050, or US$9.2 trillion per year on average, an annual increase of US$3.5 trillion. [1] I don’t think any economy in the world can possibly bear that kind of burden. The UN report from 2014 estimated that, if we don’t change anything, the economical impact of global warming by 2070 would be equivalent to each one of us losing somewhere between 0.2 and 2 percent of our income. Juxtaposing these two analyses also brings us some additional context – the necessary context we need in the debate on climate change. The scientists and economists who prepared the reports for the UN knew that the most aggressive mitigation options – like a complete worldwide resignation from fossil fuels in a decade or two – were impossible to implement without ensuing a global economic collapse.

There is no scientific evidence that climate change we are experiencing in our times poses any existential threat to planet earth and life on it. Climate change is a real problem and it is something we should strive to fix but we also need a sense of proportion in this matter. If you tell people this could be the end of the world for everyone of us – which is what existential threat means – you are telling people that we should spend everything on fixing this problem and not bother about anything else.  What poses a real threat – to our economy, and therefore to our societies worldwide, are irresponsible energy policies leading to galloping inflation and financial destabilization of the markets, which happens across the western world due to bad decisions of our political leaders. Calling for complete abolition of fossil fuels is not only irresponsible; it is, in fact, a call for genocide: it has been estimated that if we stopped using fossil fuels today, between 20 and 60 million of people would die from startvation within a few days. Who would be willing to take responsibility for a decision like that? We need to steadily transition to more and more clean energy but it cannot be solely dictated by government fiat or a group of lobbying businessmen: the fundamental solution here is to invest in new technologies (such as hydrogen cars, for example) and improvement of existing technologies (like nuclear energy).

Climate change is not the only challenge facing humanity – everyone realized that during the recent pandemic. Thus, we have to ask ourselves how much we want and how much we actually can spend on mitigating this problem compared to all the other problems we, as humanity, are facing. All of it should be a subject of an open, public, honest, academic and intellectual debate. Unfortunately this debate is all too often exceedingly emotional, partisan, full of fear-mongering, apocalyptic visions invented to scare people and emotionally manipulate them to make them accept everything people in power want to implement in response to these challenges. And it is often the case that real and important questions, as well as good, reasonable ideas for solutions get completely drowned in this entire noise, in this media hype.

There is a lot to study and talk about regarding this problem. I was just trying to hallmark some important issues and make some important, in my opinion, points. There is a widespread opinion that governments should play a central role in the entire process of tackling climate change and restructuring our energy industry. This is, in my opinion, a very dubious and dangerous view, especially if it were to entail unrestrained increase of their governmental powers, without a proper concern on economic stability and growth, and without a proper balance in decision-making. Nobody should have power to unanimously dictate solutions here. Nobody owns the science, nobody is entitled or even able to make predictions with absolute certainty. Science on these problems is not absolutely settled and probably won’t ever be. It’s all based on computer models. Basing on my knowledge of the methodology of science I would say that the certainty of what is going to happen in 100 years is not greater than our certainty regarding events that happened on planet earth 50-60 million years ago. There are so many things we don’t know and can’t predict.

We are not omniscient. Human cognition is always limited. But the world will not end in 2030 or 2050; there is no scientific, nor any other rational knowledge that would suggest anything like that. That kind of ‘predictions’ are typically based on misrepresentation of facts, ignorance and fear. Where our knowledge ends, our faith begins. According to some of our biblical commentators, it was not only arrogance that caused the ancient people to build the Tower of Bavel; it was also, if nor primarily, their disbelief: they did not believe in the Divine promise that there would not be another flood. They rejected faith in God’s covenant with mankind and therefore built a civilization that has collapsed. Let us be mindful and let us not repeat their mistake. We have more time to decide; more than we typically think.

Shabbat shalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.





Zmiana klimatu, która sprowadziła potop

Refleksja nad paraszą Noach

Menachem Mirski

Historię zawartą w porcji Tory na ten tydzień można odczytywać metaforycznie, jako jeden z obrazów wielkiej katastrofy, w której to wszystkie żyjące gatunki zostały zdziesiątkowane lub skazane na całkowite wyginięcie… Tylko nieliczne indywidua miały przetrwać, po kilka osobników każdej płci, po to by się rozmnożyć i w ten sposób zapobiec całkowitemu wyginięciu życia na Ziemi. Brzmi nierealnie? Nie sądzę, na pewno idee te nie są poza zasięgiem wyobraźni współczesnego człowieka.

Historia potopu kończy się nową Boską obietnicą – obietnicą wiecznego przymierza między Bogiem a ludzkością:

Noe zbudował ołtarz dla Wiekuistego i wziąwszy ze wszystkich zwierząt czystych i z ptaków czystych złożył je w ofierze całopalnej na tym ołtarzu. Gdy Wiekuisty poczuł miłą woń, rzekł do siebie: «Nie będę już więcej złorzeczył ziemi ze względu na ludzi, bo usposobienie człowieka jest złe już od młodości. Przeto już nigdy nie zgładzę wszystkiego, co żyje, jak to uczyniłem. Będą zatem istniały, jak długo trwać będzie Ziemia: siew i żniwo, mróz i upał, lato i zima, dzień i noc». (Rodzaju 8:20-22)

Powyższe wersety mogą być wyłącznie rozumiane jako wyznanie wiary: jako istoty ludzkie nie mamy możliwości ich zweryfikowania ani sfalsyfikowania. Wszystko, co możemy zrobić, to mieć nadzieję, że jest to prawda i żyć z wiarą, że w rzeczywistości tak będzie. Niemniej jednak historycznie rzecz biorąc ludzie wielokrotnie ową wiarę kwestionowali. Największym i najbardziej wyrazistym wyzwaniem dla tej wiary są zmiany klimatu.

Zmiany klimatu są faktem, a te, które doświadczamy w czasach obecnych, są w dużej mierze dziełem człowieka. W 2018 roku Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) na zlecenie ONZ przygotował raport, z którego dowiadujemy się, między innymi, kilku podstawowych rzeczy, a mianowicie:

  • Przewiduje się, że wzrost średnich temperatur na świecie będzie w możliwym zakresie od 0,27 °C (0,5°F) do 4,8 °C (8,6°F) do roku 2100, z prawdopodobnym wzrostem o co najmniej 2,7°F dla wszystkich możliwych scenariuszy łagodzenia owych zmian.

  • Pomijając najbardziej agresywny scenariusz łagodzenia zmian klimatycznych (polegający na natychmiastowej, całkowitej globalnej rezygnacji paliw kopalnych), oczekuje się, że globalna średnia temperatura wzrośnie co najmniej dwa razy bardziej w ciągu następnych 100 lat niż w ciągu ostatnich 100 lat.

  • Przewiduje się, że temperatury powietrza na poziomie gruntu będą się nagrzewać szybciej na lądzie niż w oceanach.

Mniej więcej w tym samym czasie klimatolodzy i ekonomiści przygotowali liczne analizy, według których łagodzenie skutków zmian klimatu będzie bardzo trudne i ekonomicznie karkołomne, uznając, że najbardziej optymistyczny scenariusz wzrostu o 1,5 °C (2,7°F) do 2100 r. jest niemalże niemożliwy do wdrożenia, z różnych powodów – np. musielibyśmy zamknąć i wyeliminować prawie całą energetykę, jaką mamy w tej chwili, nie tylko w USA i Europie, ale na całym świecie, i zrobić to do 2030 roku.

Jednak żaden z tych raportów nie mówi, że mamy 12 lat, zanim „wszyscy zginiemy w gigantycznej kuli ognia”, jak stale sugerują niektórzy politycy i gadające głowy mainstreamowych mediów. Idea, że świat się skończy za 12 lat, jest niewiarygodnym wypaczeniem analiz, których faktycznie dokonał Panel Klimatyczny ONZ.

Zatrzymajmy się tu jednak na chwilę i zastanówmy: z analizy przeprowadzonej przez naukowców z IPCC wiemy, że nawet gdybyśmy całkowicie przestali używać paliw kopalnych i zmniejszyli naszą globalną emisję do zera, do 2030 r., średnia temperatura na Ziemi prawdopodobnie i tak by wzrosła o 1,5°C (2,7°F) do końca wieku. To oczywiście oznacza, że temperatury na naszej planecie rosną bez względu na to, co robimy. Te fakty są powszechnie znane i wszystko to jest dobrze udokumentowane przez geologów.

Ostatnie wielkie globalne ocieplenie w historii naszej planety miało miejsce około 55-58 milionów lat temu i nazywa się ono maksimum termicznym paleocenu i eocenu. Ocieplenie to było spowodowane masowym uwalnianiem związków węgla do atmosfery, które, jak się szacuje, trwało od 20 000 do 50 000 lat. Geolodzy szacują, że przez cały ten okres, który trwał około 200 000 lat, globalne temperatury wzrosły o 5–8 °C (7-14°F) od średniej temperatury Ziemi wynoszącej 24–25°C (75–77°F) z poprzedniego okresu – paleocenu. Oznacza to, że średnia temperatura na naszej planecie mogła sięgać nawet 29-33°C (84-91°F), czyli była o 16-20°C (27-34°F) wyższa niż obecna średnia temperatura na ziemi, która wynosi około 13,9-14,5 (57-58°F)! Oba bieguny były wówczas kompletnie pozbawione lodowców, podobnie jak w całej poprzedniej erze paleocenu; temperatura mórz arktycznych i antarktycznych sięgała 23 °C (73 °F). Klimat prawie całej planety był tropikalny; lasy pokrywały większość obszarów naszej planety, palmy rosły na obszarach północnych Stanów, takich jak Wyoming, Montana oraz Kanady. Jak miało to wpływ na królestwo zwierząt? Z powodu warunków środowiskowych tamtego okresu miała miejsce intensywna ewolucja naczelnych: Najstarsze istniejące skamieliny ssaków naczelnych datowane są na około 55 milionów lat [2] [3]. To globalne ocieplenie prawdopodobnie „zmieniło bieg ewolucji”, w wyniku czego powstały później małpy, z których później wyewoluowaliśmy my, ludzie. Następna epoka, eocen, rozpoczęła się od globalnej średniej temperatury wyższej o ponad 8 °C (około 14 °F) niż obecnie, stopniowo ochładzając się w ciągu następnych 22 milionów lat. Możemy jednakże powiedzieć, że jako istoty żywe jesteśmy wnukami lub prawnukami ostatniego globalnego ocieplenia.

Przedstawiam tutaj tę analizę, aby nadać sprawom właściwą perspektywę i schłodzić emocje, które często towarzyszą tej debacie. Nasza planeta i życie na niej nie tylko przetrwały, ale także rozkwitały w znacznie cieplejszych okresach niż ten, którego obecnie oczekujemy. Oczywiście czynnik ludzki odgrywający główną rolę w naszej obecnej sytuacji czyni ją bezprecedensową. Jednak scenariusz, który mówi, że sprawy mogą wymknąć się spod kontroli, a Ziemia może stać się drugą Wenus w wyniku zjawiska zwanego niekontrolowanym efektem cieplarnianym, został uznany przez naukowców w 2013 roku za nieprawdopodobny. By się to stał,  nasza cywilizacja musiałaby emitować 10 razy więcej dwutlenku węgla niż emitujemy dzisiaj. Jednym z ważnych czynników zatrzymujących ten efekt jest samo życie na ziemi, które jest zdolne do pochłaniania ogromnych ilości dwutlenku węgla. Innym argumentem często podnoszonym w tej debacie jest to, że nawet globalny wzrost o 3°C (5,7°F) przyniesie przedłużające się fale upałów, susze oraz coraz częstsze i bardziej dotkliwe ekstremalne zjawiska pogodowe. Może to być prawdą, ale prawdą jest również, że globalny odsetek ludzi ginących w klęskach żywiołowych zmniejszył się od początku XX wieku o 95%.

Ekonomiści klimatyczni dokonali tutaj wielu analiz. W kategoriach ekonomicznych wydatki potrzebne na aktywa fizyczne by zmniejszyć emisje do zera netto wyniosły by 275 bilionów dolarów do 2050 roku, czyli średnio 9,2 biliona dolarów rocznie, co oznacza roczny wzrost o 3,5 biliona dolarów.  Nie sądzę, aby jakakolwiek gospodarka na świecie mogła udźwignąć tego rodzaju ciężar. Raport ONZ z 2014 r. oszacował, że jeśli nic nie zmienimy, skutki gospodarcze globalnego ocieplenia do 2070 r. będą równoznaczne z utratą przez każdego z nas od 0,2 do 2 procent naszych dochodów. Zestawienie tych dwóch analiz daje nam również dodatkowy kontekst – niezbędny kontekst, którego potrzebujemy w debacie na temat zmian klimatycznych. Naukowcy i ekonomiści, którzy przygotowali raporty dla ONZ, wiedzieli, że najbardziej agresywne opcje łagodzenia – jak całkowita rezygnacja z paliw kopalnych na całym świecie w ciągu dekady lub dwóch – są niemożliwe do wdrożenia bez spowodowania globalnego załamania gospodarczego.

Nie ma naukowych dowodów na to, że zmiany klimatyczne, których doświadczamy w naszych czasach, stanowią jakiekolwiek zagrożenie egzystencjalne dla naszej planety i życia na niej. Zmiana klimatu to realny problem i powinniśmy dążyć do jego rozwiązania, ale potrzebujemy też poczucia proporcji w tej kwestii. Jeśli mówisz ludziom, że dla każdego z nas może to być koniec świata – co oznacza zagrożenie egzystencjalne – mówisz ludziom, że powinniśmy wydać wszystko na rozwiązanie tego problemu i nie przejmować się niczym innym. Realnym zagrożeniem – dla naszej gospodarki, a więc i społeczeństw na całym świecie i pokoju w nich – jest nieodpowiedzialna polityka energetyczna prowadząca do galopującej inflacji i finansowej destabilizacji rynków, do której dochodzi w całym zachodnim świecie z powodu złych decyzji naszych przywódców politycznych. Wezwanie do całkowitego zniesienia paliw kopalnych jest nie tylko nieodpowiedzialne; jest to w rzeczywistości wezwanie do ludobójstwa: szacuje się, że gdybyśmy dzisiaj przestali używać paliw kopalnych, w ciągu kilku dni zginęłoby z głodu od 20 do 60 milionów ludzi. Kto byłby skłonny wziąć odpowiedzialność za taką decyzję? Musimy stopniowo przechodzić na coraz więcej czystej energii, ale nie może to być wyłącznie podyktowane dekretem rządu lub grupą lobbujących biznesmenów: tutaj podstawowym rozwiązaniem jest inwestowanie w nowe technologie (takie jak na przykład samochody na paliwo wodorowe) i ulepszanie istniejących technologie (takie jak energia jądrowa).

Zmiany klimatu to nie jedyne wyzwanie stojące przed ludzkością – wszyscy zdali sobie z tego sprawę podczas ostatniej pandemii. Dlatego musimy zadać sobie pytanie, ile chcemy i ile faktycznie możemy wydać na złagodzenie tego problemu w porównaniu do wszystkich innych problemów, przed którymi stoimy jako ludzkość. Wszystko to powinno być przedmiotem otwartej, publicznej, uczciwej, akademickiej i intelektualnej debaty. Niestety ta debata zbyt często jest niezwykle emocjonalna, stronnicza, pełna wywołujących strach, apokaliptycznych wizji wymyślonych, by przestraszyć ludzi i manipulować nimi emocjonalnie, aby zaakceptowali wszystko, co ludzie u władzy chcą wprowadzić w odpowiedzi na te wyzwania. I często zdarza się, że prawdziwe i ważne pytania, a także dobre, rozsądne pomysły na rozwiązania giną całkowicie w tym całym tym medialnym szumie.

Zmiany klimatu to temat bardzo rozległy, i do studiowania, i do dyskusji. Próbowałem jedynie wyróżnić tutaj kilka ważnych kwestii i przedstawić kilka ważnych, moim zdaniem, tez. Panuje powszechna opinia, że ​​centralną rolę w całym procesie przeciwdziałania zmianom klimatycznym i restrukturyzacji naszej energetyki powinny odgrywać rządy. Moim zdaniem jest to bardzo wątpliwy i niebezpieczny pogląd, zwłaszcza jeśli miałby wiązać się z nieskrępowanym wzrostem ich władzy owych rządów, bez należytej troski o stabilność  gospodarczki i właściwą równowagę w podejmowaniu decyzji. Nikt nie powinien mieć tu prawa do jednomyślnego dyktowania rozwiązań. Nikt nie jest właścicielem nauki, nikt nie ma prawa, ani nawet nie jest w stanie dokonywać przewidywań z absolutną pewnością. Nauka o tych problemach nie jest do końca ustalona i prawdopodobnie nigdy nie będzie. Wszystko opiera się na modelach komputerowych. Opierając się na mojej znajomości metodologii nauki powiedziałbym, że pewność tego, co wydarzy się za 100 lat, nie jest większa niż nasza pewność co do wydarzeń, które miały miejsce na Ziemi 50-60 milionów lat temu. Jest tak wiele rzeczy, o których nie wiemy i których nie możemy przewidzieć.

Nie jesteśmy wszechwiedzący. Poznanie ludzkie jest zawsze ograniczone. Ale świat nie skończy się w 2030 lub 2050 roku; nie ma naukowej ani żadnej innej racjonalnej wiedzy, która by coś takiego sugerowała. Tego rodzaju „przewidywania” są zazwyczaj oparte na błędnym przedstawieniu faktów, ignorancji lub strachu. Tam, gdzie kończy się nasza wiedza, zaczyna się nasza wiara. Według niektórych naszych komentatorów biblijnych to nie tylko arogancja spowodowała, że starożytni zbudowali Wieżę Babel; była to również, jeśli nie przede wszystkim, ich niewiara: nie wierzyli w Boską obietnicę, że nie będzie kolejnego potopu. Odrzucili wiarę w przymierze Boga z ludzkością i dlatego zbudowali cywilizację, która upadła. Bądźmy uważni i nie powtarzajmy ich błędu. Mamy, więcej czasu na zastanowienie, niż się nam potocznie wydaje.


Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA.
Menachem Mirski is a Polish born philosopher, musician, scholar and international speaker. He earned his Ph.D. in Philosophy and is currently studying to become a Rabbi at the Ziegler School of Rabbinic Studies. His current area of interests focus on freedom of expression and thought as well as the laws of logic as it pertains to the discourse of ideology and social and political issues. Dr. Mirski has been a leader in Polish klezmer music scene for well over a decade and his LA based band is called Waking Jericho.

Co robić, aby żyć długo i szczęśliwie

Co robić, aby żyć długo i szczęśliwie

Refleksja nad paraszą Noach

Menachem Mirski

Bojaźń Pana przedłuża życie, lecz lata bezbożnego skracają się.

Prz 10, 27

Nieśmiertelność jest odwiecznym ludzkim pragnieniem, a motyw ten przenika  wszystkie religie i kultury na świecie, łącznie z kulturą świecką. Motyw ten dostrzegamy wszędzie. Zarówno literatura, sztuka jak i kinematografia przyjmowały różne warianty w różnych epokach, aby zilustrować fascynację nieśmiertelnością. Wedle koncepcji renesansowej wieczne życie uzyskuje się poprzez własne dzieła artystyczne albo intelektualne, zaś współczesna koncepcja przedłużania ludzkiego życia opiera się na wykorzystaniu odkryć nauki i medycyny. Marzenie o nieśmiertelności wyrażone w erze współczesnej jako długowieczność wydaje się być nieodłącznym przedłużeniem ludzkiego instynktu przetrwania, a jednocześnie wyrazem bezgranicznej afirmacji życia, entuzjastycznym „TAK” dla ludzkiej egzystencji.

Wedle Bereszit/Księgi Rodzaju i przedstawionej w niej opowieści o stworzeniu nieśmiertelność, a przynajmniej długowieczność, była pierwotnym stanem właściwym dla ludzkiej egzystencji, choć idea ta nie została jednoznacznie wyrażona w Biblii. Wiemy tylko, że Adam i Ewa zostali ukarani śmiercią, czy też śmiertelnością, za ich pierwszy grzech – zjedzenie owocu z Drzewa Wiedzy o Dobru i Złu – i z tego faktu możemy wywnioskować, że ich poprzednia egzystencja miała nieco inny charakter. Jednakże pomimo tej kary biblijny Adam cieszył się życiem przez 930 lata (Rdz 5, 5) i taka była typowa przewidywana długość życia wszystkich potomków Adama (i przypuszczalnie wszystkich innych żyjących wówczas ludzi) aż do Noego, który według Biblii żył 950 lat.

W czytanej w tym tygodniu porcji Tory znajdziemy genealogię potomków Noego, zaczynając od syna Noego, Sema, aż po Teracha, ojca Abrahama.  Następnie życie każdego kolejnego pokolenia jest krótsze: Sem żył 600 lat, jego wnuk Szelach 433 lata, wnuk Szelacha, Peleg, żył 239 lat, a ostatni potomek, o którym się tutaj wspomina, Terach, żył 205 lat. Wszystko to zostało zarządzone przez Boga przed potopem (Bereszit/Rdz 6, 3.) Wedle mojej interpretacji tych fragmentów biblijnych była to kara za ludzką niegodziwość i skłonność do czynienia zła, którego dopuszczali się pomimo tego, że zostali obdarzeni boskimi cechami… i mimo ostrzeżenia bezpośrednio od Boga! (Rdz 6, 1-6).

Tradycyjne wyjaśnienie długiego życia to: „dużo do zrobienia i zbyt mała  liczba osób, żeby to zrobić”. Na świecie było niewielu ludzi i każda osoba z pewnością przychodziła na świat z zestawem misji do wypełnienia. A zatem w owym czasie ludzie mieli duże, „wszechogarniające” dusze, a zatem żyli dłużej, aby wykonać wyznaczone im zadania. W późniejszych pokoleniach te ogromne dusze zostały rozdzielone na tysiące i miliony jednostek w formie mniejszych dusz, które miały mniej do zrobienia, a zatem przysługiwał im krótszy czas życia, aby wypełnić te zadania.

Jednakże wydaje mi się, że nie musimy rozumieć tych fragmentów dosłownie i nie musimy wierzyć, że wszystkie te osoby faktycznie żyły po 200-900 lat. Tutaj Biblia nie przemawia do nas językiem faktów. Treści te miały prawdopodobnie na celu zmotywować ludzi, żeby postępowali moralnie. Ważne jest tutaj przesłanie: nasza długość życia jest uzależniona od tego, czy postępujemy moralnie.

Koncepcja ta została wyrażona w Biblii wielokrotnie:

Czcij ojca swego i matkę swoją, aby długo trwały twoje dni w ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. (Wj 20, 12)

W księdze Przysłów znajdziemy odwróconą wersję tego przykazania:

Kto przeklina swojego ojca i swoją matkę, tego lampa z nastaniem ciemności gaśnie. (Prz 20, 20)

W dodatku do przysłowia cytowanego na początku, oto inne przysłowie  wyrażające podobną koncepcję:

Początkiem mądrości jest bojaźń Pana, a poznanie Świętego – to rozum, gdyż przeze mnie rozmnożą się twoje dni i przedłużą się lata twojego życia. (Prz 9, 10-11)

Mamy też nieco ostrzejszą wersję tej mądrości w Księdze Koheleta:

Nie bądź zbyt grzeszny ani zbyt głupi: dlaczego miałbyś przedwcześnie umierać? (Koh 7, 17)

Ale nie musimy tak bardzo zagłębiać się w Biblię, żeby znaleźć więcej fragmentów z podobnym przesłaniem. Wystarczy otworzyć nasze modlitewniki i wyrecytować drugi ustęp naszej codziennej modlitwy – Szema we’ahawta, gdzie stwierdza się, że wszystkie przykazania zostały ofiarowane,

(…) aby pomnożyły się dni wasze i dni waszych [dzieci] w ziemi, którą Pan poprzysiągł dać waszym ojcom, tak jak dni niebios, które są nad ziemią. (Pwt 11, 21)

W rzeczywistości cały system przykazań Tory służy nie tylko temu, aby wieść dobre i moralne życie, ale również życie wypełnione sensem, w którym każde ludzkie działanie wypełnione jest znaczeniem. Wszystko to pogłębia treść naszego życia i zapewnia źródło motywacji, aby żyć i walczyć z napotykanymi przez nas przeszkodami. Ale to nie wszystko: skoro już o tym mowa, to Tora uczy nas również, abyśmy kierowali się w życiu umiarem. Ponieważ umiarkowanie również może przedłużyć nasze życie – po prostu dlatego, że brak umiarkowania może je skrócić.

Przykazania uczą nas też, aby żyć uważnie i roztropnie. Uczą nas, żeby myśleć przed każdym działaniem i żeby przewidywać jego efekty. Na przykład jeśli będziemy unikać niepotrzebnego ryzyka i będziemy uważać, żeby nie podejmować bazujących na negatywnych emocjach, nieprzemyślanych albo pochopnych decyzji, to będziemy nieuchronnie podejmować mądre i przemyślane decyzje, które prowadzą do dłuższego życia.

A zatem, poprzez łączne wypełnianie praw Tory – i życie w uważny, pragmatyczny sposób i z miłością wobec innych – możemy wspólnie powiedzieć entuzjastyczne „TAK” wobec ludzkiej egzystencji i wypełnić wizję proroka:

Nie będzie już tam niemowlęcia, które by żyło tylko kilka dni, ani starca, który by nie dożył swojego wieku, gdyż za młodzieńca będzie uchodził, kto umrze jako stuletni, a kto grzeszy, dopiero mając sto lat będzie dotknięty klątwą. (Iz 65, 20)

Szabat szalom!

Menachem Mirski- student rabinacki w Ziegler School of Rabbinic Studies, American Jewish University, Los Angeles, USA


Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka




3.6mm per year; this is apparently the current rise in sea level per year…   At the end of the Flood story God swears Genesis 9:11) never to bring a Flood upon the Earth again – or at least, not a flood of Waters, there are many other destructive options available – but God does not say that Mankind will not ever bring this upon itself. If it is so important for God to ensure that Noah saves and preserves and maintains continuity by keeping specimens of all species – what does it mean if we make several species extinct each year? How long could it be before not just coastal areas of other continents a long way away, but also large areas of Northern and Central Europe are also flooded and where will the refugees go then? And where will crops for food be grown then? There are many questions one could pose.

The sidra Noach has many inconsistences and contradictions. Noach himself is no hero – the rabbis pounce on the term that he was ”good for his time” to show how relativising this term is. His father has given him the name ”Noach” with the deliberate idea or hope or prophecy that being of the tenth generation he will bring ”Rest” to the world – ”Menucha” – and in essence cleanse the world from the curse which God had placed upon the earth as a punishment for Adam. (This is not the same thing as the doctrine of 'Original Sin’). And – well – in the time of Noach the world is indeed washed clean, but in a destructive rather than constructive way).  At the end of the story, God does not promise never the destroy the Earth again; God merely says ”Never again with a FLOOD” – thus leaving many options open (a Black Hole? A meteorite? Drought? Radiation?)


    The Flood story is the last time in the Torah that we speak of ”the whole world’ as one unit. The Creation stories speak of the world as being ”the World” – part of a unity described as ”the Heavens and the Earth” – but soon this unity will be divided into different languages and then different cultures and different people, ethnic groups, nations, each thinking only of their own interests, each prepared to conflict with the others, to focus not on ”The world” but only ”My part of the world”.  ”This Land, that Land, the Land of the such-and such, the Land we left, the Land that was promised to us… ”  Later certain prophets and the Psalmist will take a universalist vision, that God will ”come to judge the Earth”, but this is much later and more a messianic vision for the future.

Noach is picked by God for survival, together with his three sons (and their respective spouses who are never named) and certain animals are picked for survival but we are never told what makes them so special, so deserving, compared to their fellows. Nor are we told why the rest do not deserve this. The question facing us now is: How many of US may be picked for survival? How often have we seen in recent years the images of inundated towns and landscapes – this is not the same as Sea but was technically Land – but Under Water? Buildings and trees and embankments poking above the surface of the water after a high tide, a heavy rainfall, a tsunami, a flood?  A denial of the original division between wet and dry made in Genesis 1:9f. The answer may depend upon the extent and the speed with which we learn to think once more of ”One World” rather than of ”Our own personal Ark”.

The so-called ”Chaos Theory” formulated by the mathematician and meteorologist Edward Lorenz (1917-2008) speaks of the way in which everything is, if one goes far enough, interlinked. The example best known, though not always understood, is of a butterfly in the Amazon jungle which flaps its wings, the ultimate consequence of which could be a hurricane somewhere else, in Europe. Everything links to everything else – but we do not know how. Now we are confronted with what I will call ”Rothschild’s New Chaos Theory”: If that Butterfly is not there any more, and is therefore not able to flap its wings, because it had been a victim of pesticides or its habitat had been destroyed, then this ABSENCE of a little movement can also lead to a natural catastrophe elsewhere. So the absence of some insects and plants can for example lead to an absence of birds and other predators which in turn leads to a migration or extinction of further species which would have been dependent on this part of the food chain. And so on. It may be rather over-simplistic to say that burning the trees in Brazil could lead to trees burning in California, but at the same time it may also help to realise that burning the one can lead to a warming and a drying-out of the atmosphere generally and thus help enable the other to happen. In Genesis Chapter 1, which is of course a poem and not a scientific treatise, it is made clear that ground, water, plants, light, crawling creatures, birds, fish all have a part to play somewhere in the world – and not JUST the Person created on the Sixth Day.

So one message is that a catastrophe, whenever it comes, does not respect so-called artificial national boundaries, nor even ethnic or cultural boundaries. It obeys natural laws. Sometimes there is nothing that tiny, ineffectual homo sapiens can do – against a volcano, an earthquake, a tsunami, a meteorite – but sometimes we could indeed have an impact – a minor impact but better than none at all – if we obey natural laws as well. If we respect the food chain and our place in it, and the need not just for we as mammals but for certain other life-forms and plants to survive and the water and the air and the atmosphere in general – we do not Bless the Earth, but we may possibly reduce the Curse.

Slowly, maybe too slowly, but inevitably, we are learning to perceive the alternatives. Shamayim – the Heavens – is written in the dual form; but HaAretz, the Earth, is in the Singular.


            Shema Yisrael, HaAretz Beiteinu, HaAretz Echad.

             Hear O Israel, the World is Our Home, the World is One.


Rabbi Dr. Walter Rothschild




Rabin dr Walter Rothschild

3.6mm rocznie; o tyle podnosi się obecnie najwyraźniej poziom morza każdego roku…. Pod koniec historii o potopie Bóg obiecuje (Rdz 9, 11), że nigdy nie sprowadzi ponownie na Ziemię potopu, a przynajmniej że nie sprowadzi potopu w postaci zalania ziemi wodą – jest jeszcze wiele innych dostępnych opcji destrukcji – ale Bóg nie mówi, że ludzkość nigdy nie sprowadzi na siebie takiego potopu  własnoręcznie. Jeśli dla Boga tak ważne było zapewnienie, że Noe uratuje, ocali i zapewni ciągłość dzięki zachowaniu okazów wszystkich gatunków – to co to oznacza, jeśli my każdego roku doprowadzamy do wyginięcia kilku gatunków? Jak długo będzie trzeba, zanim nie tylko wybrzeża innych, odległych kontynentów, ale również duże obszary północnej i środkowej Europy zostaną zalane – i gdzie wtedy pójdą uchodźcy? I gdzie będziemy wtedy uprawiać będące źródłem pożywienia plony? Nasuwa się w tym kontekście wiele pytań.

W sidrze Noach pojawia się wiele niespójności i sprzeczności. Sam Noach nie jest wcale bohaterem – rabini skwapliwie podkreślają stwierdzenie głoszące, iż był on „dobry w swoich czasach”, aby pokazać, jak relatywistyczne jest to pojęcie. Jego ojciec nadał mu imię „Noach” – przyświecała mu tu celowo koncepcja, nadzieja albo proroctwo, że jako iż Noe pochodzi z dziesiątego pokolenia, przyniesie światu „wytchnienie” – „menucha” – i że w istocie oczyści świat od przekleństwa, jakie Bóg nałożył na ziemię jako karę za to, co uczynił Adam. (Nie jest to to samo, co doktryna „grzechu pierworodnego”). I cóż – w czasach Noacha świat faktycznie został doszczętnie oczyszczony, ale raczej w destrukcyjny niż w konstruktywny sposób. Pod koniec tej historii Bóg nie obiecuje, że nigdy więcej nie zniszczy Ziemi; Bóg mówi tylko: „Nigdy więcej za sprawą POTOPU” – zostawiając sobie tym samym wiele innych opcji (czarna dziura? Meteoryt? Susza? Promieniowanie?).

Opowieść o potopie to ostatni raz, kiedy w Torze będzie mowa o „całym świecie” jako o jednej całości. Historie o stworzeniu mówią o świecie jako o „tym Świecie” – części jedności opisywanej jako „Niebo i Ziemia” – ale wkrótce ta jedność zostanie podzielona na różne języki, a następnie na różne kultury i różne ludy, grupy etniczne i narody, z których każdy będzie myślał tylko o swoich własnych interesach, każdy będzie gotowy na wejście w konflikt z innymi i będzie skupiał się nie na „świecie”, ale tylko na „mojej części świata”. „Ta ziemia, tamta ziemia, ziemia tego i tego, ziemia, którą opuściliśmy, ziemia, która została nam przyobiecana…”. Później niektórzy prorocy i psalmiści będą głosić wizję uniwersalistyczną, iż Bóg „przybędzie, aby osądzić Ziemię”, ale będzie to o wiele później i jest to bardziej mesjanistyczna wizja przyszłości.

  Noach został wybrany przez Boga jako ten, który ma ocaleć, wraz ze swoimi trzema synami (i ich żonami, których imion nigdy nie poznajemy); wybrano również niektóre zwierzęta, które miały przetrwać, ale nigdy nie mówi się nam, co czyni je tak wyjątkowymi, że to właśnie one, a nie inne, zasługiwały na ocalenie. Nie mówi się nam też, dlaczego reszta nie zasługiwała na ocalenie. Obecnie mierzymy się z następującym pytaniem: ilu z NAS może zostać wybranych jako ci, którzy ocaleją? Jak często widzieliśmy w ostatnich latach obrazy zalanych miast i krajobrazów (nie było to wprawdzie morze, technicznie rzecz biorąc była to ziemia – ale znajdująca się pod wodą?). Jak często widzieliśmy budynki, drzewa i wały przeciwpowodziowe wystające znad powierzchni wody po wysokiej fali, silne opady deszczu, tsunami, potopy? Jest to zaprzeczenie pierwotnego podziału pomiędzy obszarem mokrym i suchym, jakiego dokonano w Rdz 1, 9 i kolejnych wersetach. Odpowiedź może zależeć od tego, w jakim zakresie i jak szybko nauczymy się ponownie myśleć o „Jednym Świecie” raczej niż o „naszej własnej osobistej arce”.

Tak zwana „teoria chaosu” sformułowana przez matematyka i meteorologa  Edwarda Lorenza (1917-2008) mówi o sposobie, w jaki – jeśli wystarczająco się w to wgłębić – wszystko jest ze sobą wzajemnie powiązane. Najlepiej znany przykład, choć nie zawsze dobrze rozumiany, mówi o motylu w dżungli Amazońskiej, który zatrzepotał skrzydłami, czego ostateczną konsekwencją może być huragan w jakimś innym miejscu, np. w Europie. Wszystko jest powiązane z wszystkim innym – ale nie wiemy, w jaki sposób. Teraz zaś mierzymy się z tym, co określę „Nową teorią chaosu Rothschilda”: jeśli owego motyla już tam nie ma i zatem nie może zatrzepotać swoimi skrzydłami, ponieważ padł ofiarą pestycydów albo jego  środowisko naturalne zostało zniszczone, to wówczas ta NIEOBECNOŚĆ jego małego ruchu również może doprowadzić do katastrofy naturalnej w jakimś innym miejscu. A więc nieobecność niektórych owadów i roślin może na przykład doprowadzić do nieobecności ptaków i innych drapieżników, co z kolei prowadzi do migracji albo wyginięcia kolejnych gatunków, które były zależne od tej części łańcucha pokarmowego. I tak dalej. Nadmiernym uproszczeniem będzie może mówienie o tym, że palenie drzew w Brazylii może doprowadzić do spalenia drzew w Kalifornii, ale takie postawienie sprawy może pomóc nam zdać sobie sprawę, że spalenie tych pierwszych może doprowadzić do ogólnego ocieplenia i jeszcze bardziej suchego klimatu, co w konsekwencji może się przyczynić do spalenia tych drugich drzew. W 1 rozdziale księgi Rodzaju, który jest oczywiście poematem, a nie traktatem naukowym, zostało jasno stwierdzone, że ziemia, woda, rośliny, światło, wszelkie pełzające stworzenia, ptaki i ryby wszystkie mają rolę do odegrania gdzieś na świecie – a nie TYLKO stworzony szóstego dnia człowiek.

Tak więc jedno płynące z tego przesłanie jest takie, że katastrofa, gdy już nadchodzi, nie szanuje tak zwanych sztucznych granic narodowych ani nawet granic etnicznych czy kulturowych. Jest posłuszna prawom naturalnym. Czasem malutki, nieudolny homo sapiens nie może na to nic poradzić – przeciwko wulkanowi, trzęsieniu ziemi, tsunami czy meteorytowi – ale czasem faktycznie moglibyśmy mieć wpływ – mały wpływ, ale lepsze to niż nic – jeśli i my będziemy przestrzegać praw naturalnych. Jeśli będziemy szanować łańcuch pokarmowy oraz nasze w nim miejsce, jeśli uszanujemy potrzebę, żebyśmy przetrwali nie tylko my jako ssaki, ale żeby przetrwały również pewne inne formy życia i rośliny, jak również woda, powietrze i ogólne warunki atmosferyczne – nie pobłogosławimy tym samym Ziemi, ale uda nam się być może zredukować przekleństwo.

Powoli, być może zbyt powoli, ale nieuchronnie, uczymy się dostrzegać alternatywy. Słowo Szamajim – Niebiosa – zapisane jest w liczbie podwójnej; ale haArec, Ziemia, jest w liczbie pojedynczej.

            Szema Jisrael, HaArec Beitejnu, HaArec Echad.

           Słuchaj Izraelu, świat jest naszym domem, świat jest jeden.

Rabbi Dr. Walter Rothschild


Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka