Rabbi Dr Walter Rothschild

I have met Pinchas many times. There seems indeed to be a Pinchas in almost every community I have served! He (or she) is enormously enthusiastic, deeply committed, impulsive, with a tendency to swift and extreme action that is not always thought through properly. They mean well and they know that they are doing God’s work and that God is on their side. Some of them even become rabbis or, at least, people who know that they know more than rabbis do! With the deepest respect, they can also be a pain in the backside.

Actually Pinchas himself was a pain in both the front and back side – for at the end of last week’s sidra (in Numbers 25:6-8) he gets up and on his own initiative spears a couple while they are ‘in flagrante‘ – the Israelite man through his back (he was clearly on top) and the Midianite woman through her belly. The Torah even makes a joke out of it – he goes into the ‘Kubah‘ – a word which only appears here and means a sort of large ceremonial tent – and he spears the unfortunate pair, in their terminal coitus interruptus, through the ‘Kubah‘ – a word which only appears twice in the Torah but here means stomach or belly. The provocation had been extreme – many of the Israelites, who were now living in Shittim, began to take up with the local Moabite women and even to join them in their ritual worship of ‘Baal Peor‘ – presumably the local god of the Mount Peor referred to in Numbers 23:28, where Balak and Bilaam look down on the desert. ‘Peor‘ itself means ‘wide’ or ‘open’. God is naturally angry that the Israelites are following pagan customs – joining in the ritual sacrificial meals of animals sacrificed to the idol of Baal and, especially, joining in the erotic coupling which was apparently intended to symbolise the human-divine relationship in pagan cults.

There are some brief but very violent and brutal verses dealing with the way the guilty are to be punished (25:4-5) – and then at precisely this moment an Israelite (Zimri) chooses to come very publicly, provocatively with a Midianite woman (Cozbi); It is not quite clear which tent they use for their fornication – the Israelites are sitting and wailing at the entrance to the Mishkan, the Tent of Meeting – the ‘Ohel Mo’ed‘. Do this pair actually use the ‘Ohel Mo’ed‘ as the Kubah and the place for their tryst? If so they would be desecrating it – but not as much as does Pinchas who, in his zeal, murders two human beings in hot blood and thus spills human blood within the holy tent…… To put it briefly, the situation is a real mess, a crisis. And this is not counting the political fallout at the murder of a Midianite princess, a chieftain’s daughter.

Maybe this is the reason why the rabbis chose to split the Sidrot precisely here, in the middle of the narrative. To give everyone a chance to get their breath back, to wonder for a week how the story would continue next Shabbat. To calm down.

But the reaction takes one’s breath away. God says to Moses that his great-nephew (for Pinchas is a grandson of Aharon) has done a good job and everyone should be proud of him! Although he is already in the priestly line, his priestly status and that of his descendants is now guaranteed for ever. (Incidentally a Cohen is of course meant to avoid any contact with a human corpse and human blood, which would make him unclean – maybe he was able to use a long spear and avoid getting splashed?) God even says that what Pinchas has done makes him deserving of ”My covenant of Shalom” – ‘Briti Shalom’. God stops the plague.

In Chapter 26 there comes another census, the counting done this time by Eleazar, Pinchas’ father, and this time the intention is to find out how many men of military age (over 20) are available – for none of the young men were alive when Moses and Aharon had carried out the first census in the desert of Sinai – except for Caleb and Joshua. It is indeed time for a change at the top and Moses is commanded to prepare for his own ‘removal from office’ and to appoint Joshua as his successor, with the approval of Eleazar the High Priest. Eleazar succeeded Aharon and Joshua will succeed Moshe – the only difference being that Eleazar was the son of Aharon but Joshua is not related to Moses at all.

In Numbers 31:6 an Israelite army is sent to fight with the Midianites; Pinchas is sent as the first ‘military chaplain’, so to speak, ”with the holy vessels and the trumpets for the alarm in his hand.” He is not armed, this time, with any weapons, only with equipment for the rituals and for communication. Presumably it is felt that he is young and fit and will not be afraid at the sight of blood. Is this a form of promotion or demotion? It is still his father Eleazar to whom the people must bring the booty. The story is an unpleasant one and one must question what role Pinchas really plays in this.

So what is going on? What is God trying to tell Moses, and his nephew, Pinchas’ father? What is he trying to tell the people? That sitting at the entrance of the Tent of Meeting and wailing about the situation is not enough, that one must DO something? Take action, even, if necessary, violent action? I think many of us feel uncomfortable with this thought. Judaism is not a form of Pacifism, we understand the need for defensive wars when necessary and it is even a ‘Milchemet Mitzvah‘ to take part in one – in this case, however, the threat against the Israelites is a spiritual one, not a physical one; their beliefs in an invisible, sole God are being challenged by exposure to the delights of pagan polytheism, to material and physical indulgence – this is a desperate situation, certainly, but does it justify a massacre? Unfortunately world history is filled with occasions where one group felt justified in massacring another group simply for holding the ‘wrong’ beliefs and this phenomenon has not yet gone away – here, in these chapters, we find to our discomfort that Jewish history – or better, ancient Israelite history – is not wholly free either of such concepts and incidents.

As Jews we have sometimes – too often – been confronted with the existential question: ‘What are you prepared to die for?’ – and many Jews faced martyrdom rather than baptism, for example. The other side of the same question would be: ‘What are you prepared to kill for?” Hopefully most of us will never be confronted with this in a concrete sense but I recently had a debate with a worshipper in Berlin who did not approve of a prayer for the Israel Defence Forces in the synagogue – ”You might just as well go back to blessing cannons!” he said. I disagreed. There are, at this moment, young men and women whose duty it is to protect and defend – if necessary, and under strict controls and conditions, with violence, with weapons, so that others can continue to live their lives as Jews in (relative) peace. Not because the others necessarily want us to adopt their religion, but because they want us to abandon our own – or see no reason why we should live if we have our specific religion. It is a nasty problem and so far it shows no sign of going away and we see the beginnings already back in the Bible.

Pinchas is NOT a role model for us all but he is a man who takes the initiative to do what he considers to be the right thing. This, at least, we should respect, even if we find his methods too extreme for more ‘normal’ times.

Shabbat Shalom,

Rabbi Dr. Walter Rothschild



Rabbi Dr Walter Rothschild

Poznałem Pinchasa wiele razy. W istocie wydaje się, że prawie w każdej społeczności, w jakiej służyłem, był jakiś Pinchas! Jest on (bądź ona) ogromnie entuzjastyczny, głęboko zaangażowany, impulsywny i ma skłonność do podejmowania szybkich i skrajnych działań, nie zawsze do końca przemyślanych. Mają dobre intencje i wiedzą, że realizują dzieło Boga i że Bóg jest po ich stronie. Niektórzy z nich zostają nawet rabinami albo przynajmniej ludźmi przekonanymi, że wiedzą więcej od rabinów! Z najgłębszym szacunkiem, potrafią być też zupełnie nieznośni.

W istocie sam Pinchas był nieznośny w dwójnasób – jako że pod koniec zeszłotygodniowej sidry (w Lb 25, 6-8) wstaje i z własnej inicjatywy przebija włócznią dwójkę osób zastanych „in flagranti” – Izraelitę przez plecy (najwyraźniej był na górze), a Midianitkę przez brzuch. Tora pozwala sobie przy tym nawet na żart – Pinchas wchodzi do „kuba” – jest to słowo, które pojawia się tylko w tym miejscu i oznacza rodzaj dużego, ceremonialnego namiotu – i przebija włócznią parę nieszczęśników w trakcie ich ostatecznego „stosunku przerywanego” przez „kuba” – słowo to pojawia się w Torze tylko dwukrotnie, ale tutaj oznacza brzuch albo żołądek. Była to wyjątkowa prowokacja – wielu spośród Izraelitów, którzy teraz mieszkali w Szitim, zaczęło zadawać się z lokalnymi Moabitkami, a nawet zaczęli przyłączać się do ich rytualnego oddawania czci „Baal Peorowi” – przypuszczalnie miejscowemu bogu góry Peor, o której wspomina się w Lb 23, 28 i z której Balak i Bilaam spoglądają w dół na pustynię. Samo słowo „Peor” oznacza „szeroki” albo „otwarty”. Bóg jest naturalnie rozgniewany, że Izraelici przestrzegają pogańskich zwyczajów – dołączając do rytualnych ofiarnych posiłków ze zwierząt poświęconych bożkowi Baalowi, a zwłaszcza angażując się w stosunki płciowe, które w kultach pogańskich miały najwyraźniej symbolizować relację między człowiekiem a bogiem.

Czytamy następnie zwięzłe, ale bardzo gwałtowne i brutalne wersety opisujące sposób, w jaki zostaną ukarani winni (25, 4-5) – i dokładnie w tym momencie Izraelita (Zimri) postanawia współżyć w bardzo publiczny, prowokacyjny sposób z Midianitką (Kozbi); nie jest do końca jasne, w którym namiocie oddawali się swojej rozpuście – Izraelici siedzą i lamentują przy wejściu do Miszkanu, Namiotu Spotkania – „Ohel Moed”. Czy nasza para w istocie użyła „Ohel Moed” jako kuba i miejsca dla swojej schadzki? Jeśli tak, to dopuściliby się jego zbezczeszczenia – ale nie w takim stopniu, co Pinchas, który w swojej gorliwości i porywczości morduje dwie istoty ludzkie, rozlewając tym samym ludzką krew w świętym namiocie…. Krótko mówiąc, mamy do czynienia z naprawdę nieciekawą sytuacją, z kryzysem. I to abstrahując od politycznych konsekwencji zamordowania Midianickiej księżniczki, córki wodza.

Być może właśnie dlatego rabini postanowili podzielić sidrot właśnie w tym miejscu, w środku relacji na temat tych wydarzeń. Żeby dać wszystkim szansę na odzyskanie oddechu, żeby zastanawiali się przez tydzień, jak ta historia potoczy się dalej w kolejny szabat. Żeby mogli się uspokoić.

Ale reakcja zatyka dech w piersiach. Bóg mówi Mojżeszowi, że wnuk jego brata (jako że Pinchas jest wnukiem Aharona) dobrze postąpił i że wszyscy powinni być z niego dumni! Choć Pinchas należy już do rodu kapłańskiego, to teraz jego status kapłański oraz status jego potomków został zagwarantowany na zawsze. (Nawiasem mówiąc, kohen powinien oczywiście unikać wszelkiego kontaktu z ludzkimi zwłokami i ludzką krwią, które uczyniłyby go nieczystym – może Pinchas użył długiej włóczni i dzięki temu nie został ochlapany krwią?). Bóg mówi nawet, że za sprawą swojego czynu Pinchas zasługuje na „Moje przymierze szalom” – „Briti Szalom”. Bóg zatrzymuje plagę.

W rozdziale 26 przeprowadzony zostaje kolejny spis powszechny, a tym razem osobą odpowiedzialną za liczenie jest Eleazar, ojciec Pinchasa; tym razem celem jest ustalenie, ilu jest dostępnych mężczyzn w wieku poborowym (powyżej 20 lat) – jako że żadnego z tych młodych mężczyzn nie było na świecie, kiedy Mojżesz z Aharonem przeprowadzili pierwszy spis powszechny na pustyni Synajskiej – za wyjątkiem Kaleba i Jozuego. Rzeczywiście nadszedł czas na zmianę na górze i Mojżeszowi przykazuje się, żeby przygotował się na własne „usunięcie ze stanowiska” i żeby mianował Jozuego na swojego następcę, za przyzwoleniem Arcykapłana Eleazara. Eleazar zajął miejsce Aharona, a Jozue zajmie miejsce Moszego, jedyna różnica jest taka, że Eleazar był synem Aharona, zaś Jozue nie jest w ogóle spokrewniony z Mojżeszem.

W Lb 31, 6 wojska izraelickie wysłano, żeby walczyły z Midianitami; Pinchas zostaje wysłany jako swoisty pierwszy „kapelan wojskowy”, „który zabrał ze sobą święte naczynia i trąby wojenne.” Tym razem nie jest uzbrojony w żadną broń, a tylko w wyposażenie służące do rytuałów i do komunikacji. Przypuszczalnie uważano, że jest młody i w dobrej formie fizycznej i nie będzie się bał widoku krwi. Czy jest to rodzaj awansu czy też degradacji? To wciąż właśnie do jego ojca Eleazara ludzie muszą przynosić wszystkie łupy. Jest to nieprzyjemna historia i trzeba zadać sobie pytanie, jaką tak naprawdę rolę odgrywa w tym wszystkim Pinchas.

O co tu więc chodzi? Co Bóg próbuje powiedzieć Mojżeszowi i jego bratankowi, ojcowi Pinchasa? Co próbuje powiedzieć ludowi? Że siedzenie przed wejściem do Namiotu Spotkania i lamentowanie nad zaistniałą sytuacją nie wystarczy, że trzeba COŚ zrobić? Podjąć działanie, a w razie konieczności dopuścić się przemocy? Sądzę, że u wielu z nas taka myśl budzi dyskomfort. Judaizm nie jest formą pacyfizmu, rozumiemy, że czasem konieczne są wojny obronne, a uczestniczenie w takiej wojnie uznawane jest nawet za „milchemet micwa” – jednak w tym przypadku zagrożenie, z jakim zmagają się Izraelici, ma charakter duchowy, a nie fizyczny; ich wiara w niewidzialnego, jedynego Boga jest wystawiana na próbę w efekcie styczności z rozkoszami pogańskiego politeizmu i oddawania się przyjemnościom materialnym i fizycznym – jest to z pewnością rozpaczliwa sytuacja, ale czy usprawiedliwia to taką rzeź? Niestety historia świata wypełniona jest sytuacjami, kiedy jedna grupa czuła się usprawiedliwiona, żeby zmasakrować inną grupę po prostu za wyznawanie „niewłaściwych” przekonań i zjawisko to nie przeszło jeszcze do historii – tutaj, w tych rozdziałach, odkrywamy ku naszemu dyskomfortowi, że historia żydowska – albo, żeby lepiej to ująć, starożytna historia izraelicka – nie jest całkowicie wolna ani od takich koncepcji, ani od takich zajść.

Jako Żydzi czasem – nazbyt często – mierzyliśmy się z egzystencjalnym pytaniem: „za co jesteś gotów umrzeć?” – i wielu Żydów wybierało na przykład raczej męczeństwo aniżeli chrzest. Druga strona tego samego pytania brzmi: „za co jesteś gotów zabić?”. Mam nadzieję, że większość z nas nie będzie się nigdy musiała mierzyć z tym pytaniem w konkretnej, rzeczywistej sytuacji, ale niedawno toczyłem dyskusję z członkiem kongregacji w Berlinie, któremu nie podobała się modlitwa za Siły Obronne Izraela w synagodze – „Możemy równie dobrze wrócić do błogosławienia armat!” – powiedział. Nie zgodziłem się z nim. Są w tej chwili młodzi mężczyźni i kobiety, których obowiązkiem jest chronić i bronić – w razie konieczności (i jest to obwarowane warunkami i podlega ścisłej kontroli) przy użyciu przemocy, przy użyciu broni, tak żeby inni mogli dalej wieść swoje życie jako Żydzi w (stosunkowym) pokoju. Nie dlatego, że inni koniecznie chcą, żebyśmy przyjęli ich religię, ale ponieważ chcą, żebyśmy porzucili naszą własną – albo nie widzą powodu, dlaczego mielibyśmy żyć, jeśli mamy naszą odrębną religię. Jest to poważny problem i póki co nic nie wskazuje na to, żeby miał zniknąć, a jego zaczątek możemy zaobserwować już w Biblii.

Pinchas NIE jest wzorem do naśladowania dla nas wszystkich, ale jest człowiekiem, który bierze sprawy w swoje ręce, żeby zrobić to, co uznaje za słuszne. Przynajmniej za to należy mu się nasz szacunek, nawet jeśli uznamy jego metody za nazbyt skrajne w bardziej „normalnych” czasach.

Szabat Szalom,

Rabbi Dr. Walter Rothschild

tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka




Rabin dr Walter Rothschild    

Sidra Pinchas zaczyna się w środku przerażającego wydarzenia i rozpoczyna się w sposób nie tylko zaskakujący, ale szokujący – Bóg APROBUJE impulsywne, gwałtowne działania Pinchasa, syna Eleazara, wnuka Aharona, kohena, który właśnie zamordował dwie osoby przyłapane „in flagranti”, gdyż były nie tylko różnej płci, ale należały również do dwóch różnych religii. (Interesującym tematem do dyskusji byłoby to, na ile poważnie którekolwiek z nich podchodziło do swojej religii; Tora podaje nam również ich imiona i status społeczny, nie wspomina jednak wiele na temat tego, jak się poznali, czy byli w sobie zakochani ani czy to był ich pierwszy raz…). Omawiane tu zajście stanowi poważne wyzwanie dla każdego, kto od tego czasu czytał tę historię. Czy jesteśmy w stanie zrozumieć, co się dzieje? Czy możemy poprzeć podjęte w tej sytuacji działania? Czy też może się od nich dystansujemy, a jeśli tak, to w jaki sposób?

Gwoli sprawiedliwości, owo zajście, tak jak je opisano w Lb 25, 6-9, czyli w wersetach tuż przed początkiem czytanej w tym tygodniu sidry, nie wydaje się mieć wiele wspólnego z romantyczną miłością czy erotyzmem; wygląda raczej na celowy akt rebelii, na afiszowanie się przez nich z całkowitym lekceważeniem Boga i Mojżesza. W przypadku Koracha doszło do kryzysu politycznego; teraz mamy zaś do czynienia z kryzysem religijnym. Religia moabicka i midianicka jest najwyraźniej bardzo atrakcyjna dla Izraelitów, którzy, powiedzmy sobie otwarcie, aż do teraz żyli na pustyni, w namiotach, jedząc mannę. Nagle pojawiło się składanie ofiar – mięso! – i zapewne również alkohol; przypuszczalnie jest tam muzyka, tańce i atrakcyjne, bardzo skąpo ubrane młode damy (noszące jeszcze mniej pod owym bardzo skąpym odzieniem), i w związku z tym wygląda na to, że Izraelici bez większego zawahania odchodzą od ascetycznej, abstrakcyjnej, rygorystycznej religii, która aż do tej pory składała się przede wszystkim z zakazów i kar oraz z obietnic dotyczących przyszłości. Chcą spróbować, jak to będzie z lokalnymi bogami, którzy zdają się oferować dobrą zabawę.

Monoteizm NIE jest prosty. Koncepcja głosząca, że istnieje tylko JEDNO bóstwo, które jest odpowiedzialne za WSZYSTKO, zarówno za to, co dobre, jak i za to, co złe w życiu i we wszechświecie, jest często trudna do zaakceptowania. Bądźmy co do tego szczerzy. W dużej części świata wciąż wyznaje się politeizm albo animizm, wiarę w istnienie naturalnych sił w każdym drzewie i każdej górze albo nad nami, w niebie, zaś za każdy aspekt ludzkiego życia odpowiada inne bóstwo. W końcu w zwykłym życiu udajemy się do innego specjalisty, jeśli zamierzamy naprawić samochód, obciąć włosy albo jeśli chcemy, żeby wycięli nam wyrostek; nie oczekujemy, że jedna osoba będzie fachowym specjalistą w absolutnie każdej dziedzinie. Sensowne wydaje się więc założenie, że istnieje jeden bóg odpowiedzialny za wygrywanie wojen, inny za to, żeby wyrosły plony albo żeby krowy się ocieliły, a jeszcze inny w celu zapewnienia, że żona zajdzie w ciążę albo żeby ochronić nasze dzieci od chorób. W takiej sytuacji będzie się chciało znaleźć przychylność w oczach każdego z nich, będzie się więc chodzić do ich kapliczek albo świątyń i będzie się ofiarować datki albo małe dary, które składa się albo na ręce kapłanów, albo bezpośrednio samemu bogu albo samej bogini, wykona się kilka gestów, pokłoni się albo co tam jeszcze. Wiemy, że w niektórych miejscach oddawania czci dostępny był alkohol do picia albo zioła do palenia, a w niektórych uprawiano nawet „święty seks” – miał to być sposób na przypomnienie bogu, żeby nie zapomniał zrobić tego, co ma do zrobienia.

W takim układzie mogły zapewne występować trudności z codziennym zapewnieniem minjanu. Jeden pozytywny aspekt politeizmu – którego często się nie dostrzega – jest taki, że zwykle jest on bardzo tolerancyjny wobec istnienia innych bogów. Ktoś, kto oddaje jednocześnie cześć pięciu czy sześciu bogom nie będzie miał trudności, żeby pozostawać w dobrych stosunkach (pod względem religijnym) z inną osobą, która ma innych czterech czy pięciu bogów. Być może będą mogli się powymieniać anegdotami, przepisami i dobrymi pomysłami w kwestii składania ofiar. Osoba, która ma już wielu bogów, nie będzie się czuła tak bardzo zagrożona przez fakt, że istnieją również jacyś inni. Natomiast osoba wierząca, że istnieje tylko JEDEN Bóg będzie postrzegała taką różnorodność jako coś odrażającego, jako zaprzeczenie tej podstawowej prawdy.

(Nawiasem mówiąc, jest to jeden z zasadniczych problemów teologicznych, jakie występują pomiędzy judaizmem i pewnymi formami chrześcijaństwa, gdzie – poza kwestią Trójcy Świętej – istnieje najwyraźniej cała armia przeróżnych świętych i błogosławionych osób o niezdefiniowanym albo mitycznym statusie, do których można się modlić w sprawie konkretnych kwestii i problemów, zamiast modlić się tylko do samego Boga).

I podobnie jest z Pinchasem. Ale również z osobą piszącą ową narrację, która używa bardzo mocnego języka – pisze, że Izraelici „oddają się nierządowi /prostytucji” z miejscowymi dziewczynami; że podjadają pogańskie ofiary, kłaniają się pogańskim figurkom i symbolom. Bóg Midianitów został opisany w wersecie 3 jako  „Baal Peor” – rdzeń „pe/ajin/resz zwykle oznacza albo bycie bardzo chciwym, albo „wydalanie”. A zatem ten Baal jest Baalem, „Panem Gówna”. Mamy tu zatem do czynienia z terminologią seksualną i kloaczną (nie ma to nic wspólnego z faktem, że w wersecie 1 Izraelici znajdują się w Szittim*!). Zachowanie tej pary zostaje opisane nie tylko jako niereligijne, ale również jako coś odrażającego. Nic dziwnego zatem, że Bóg to zauważa i (kolejny raz) wpada w ogromną złość.

Widzimy tutaj (kolejny raz) bardzo ważną, podstawową zasadę judaizmu, która obowiązywała już od najwcześniejszych czasów. Celem NIE jest skłonienie Midianitów, żeby uwierzyli w Boga; chodzi o zapewnienie, żeby Izraelici NIE przestali wierzyć w Boga. Izraelici są – z racji swojego urodzenia – członkami przymierza, brit; jeśli porzucają wiarę, łamią tym samym umowę z Bogiem. Jest to dożywotnia umowa i nie oferuje im się żadnego prostego sposobu, żeby od niej odstąpić. W tym przypadku Midianici, Moabici i cała reszta, z ich radosnym świętowaniem i rytuałami, nie zostają potępieni – gdyż są poganami. Nie – nikt nie ma nic przeciwko temu, żeby dalej podążali swoimi własnymi drogami, jednak  zostają potępieni za to, że uwodzą Izraelitów i odwodzą ich od ICH prawdziwej drogi, od wiary w Jednego Boga i od służenia Mu (Boga, który, nie zapominajmy, ostrzegł nas w 20 rozdziale księgi Wyjścia, że może poczuć się bardzo zazdrosny, jeśli ludzie się od Niego odwrócą, żeby służyć jakimkolwiek innym bogom). Bóg nie chce, żeby Izraelici prowadzili działalność misjonarską wśród pogan; Bóg chce, żeby Izraelici trzymali się z dala od pogan, żeby się z nimi nie mieszali, żeby się z nimi nie spoufalali, żeby nie przyswajali sobie ich zwyczajów; Bóg nie chce, żeby Izraelici uczyli Kananejczyków, jak być dobrymi Izraelitami – Bóg chce, żeby Izraelici zachowali odrębność od Kananejczyków i nie przejmowali ich zwyczajów, ich religii ani obowiązujących u nich zasad moralnych. Żeby się nie asymilowali.

Przez prawie całą pozostałą część historii żydowskiej – która w owym momencie ledwo co się zaczęła – Żydzi będą na świecie małą mniejszością. Choć niektórzy Żydzi będą gloryfikować takiego pomniejszego regionalnego przywódcę plemiennego jak Dawid, nigdy nie będą jednak posiadać rozległych imperiów niczym Babilończycy albo Asyryjczycy, albo Helleniści, albo tak jak Aleksander Wielki, albo jak Osmanowie albo Mongołowie albo Mogołowie albo Bizantyjczycy albo Austro-Węgry albo carowie albo – broń Boże – jak naziści. Nigdy nie rozprzestrzenią się po całych kontynentach tak jak chrześcijanie, muzułmanie albo komuniści czy maoiści. Nie, zawsze pozostaną małą mniejszością na świecie, nieustannie zagrożoną tym, że jeszcze bardziej się rozproszy wśród innych i zostanie wchłonięta i połknięta przez inne, otaczające ją kultury. W wielu przypadkach będą się trzymać razem ze względów bezpieczeństwa, zaś w innych będą zmuszeni trzymać się razem ze względu na naciski wywierane z zewnątrz. Będą istnieć „żydowskie obszary” albo „żydowskie przedmieścia” albo „getta” oraz – od czasu do czasu – pojedyncze małe państewko rządzone przez Żydów i dla Żydów.

Skoro wiemy, że tak właśnie się sprawy mają, wydaje się to oczywiste. Ale czy naprawdę jest to takie oczywiste? Ten ekskluzywizm? Oczywiście były okresy, gdy judaizm czuł się bardziej w stanie otwierać na nowych członków – w rzeczy samej w „Nowym Testamencie” w Mt 23, 15 Jezus krytykuje faryzeuszy za to, że są gotowi włożyć wiele wysiłku w nakłanianie ludzi do konwersji – jak na ironię, gdyż jeśli oznacza to, że sam Jezus, jako dobry Żyd, był przeciwny prowadzeniu działalności misjonarskiej – to dlaczego chrześcijanie wciąż prowadzą taką działalność misjonarską w jego imieniu? Ale – cóż, to nie jest NASZ problem.

Nasz problem leży w znalezieniu sposobu na poradzenie sobie z tym skomplikowanym zagadnieniem monoteizmu, który jest jednocześnie inkluzywny – gdyż uznajemy, że Jeden Bóg stworzył wszystkich, łącznie z nie-Żydami – ale który cechuje się również ekskluzywizmem – jako że łączy nas szczególna relacja z Bogiem i mamy szczególne zadanie do wykonania, jako lud oraz jako indywidualni  Żydzi/Żydówki. Pinchas rozwiązuje ten problem w bardzo brutalny sposób – nie próbuje przekonywać ani Midianitki, ani Izraelity, tylko morduje ich oboje w miejscu publicznym, tak żeby wszyscy to widzieli i żeby komunikat ten na pewno dotarł do wszystkich. Co robili ci dwoje? Nie tylko uprawiali seks – co jest naturalne i normalne – ale wykorzystywali seks jako formę quasi-religijnego ferworu; uprawiali go na widoku publicznym, celowo tuż przy wejściu do Ohel Moed, czyli namiotu, gdzie spotykano się z Bogiem. Być może współczesnym odpowiednikiem byłoby malowanie graffiti na gmachu religijnym po to, żeby go sprofanować.

W międzyczasie Bóg nakazał Mojżeszowi, żeby zorganizował publiczną egzekucję przywódców izraelickich za to, że w swojej słabości pozwolili, żeby do tego doszło! Zaś Mojżesz polecił sędziom (kimkolwiek oni są), żeby uśmiercili  każdego, kto już zboczył z właściwej drogi i oddawał cześć Baal Peorowi. W pewnym sensie jest to powtórzenie gwałtownych wydarzeń, do jakich doszło po tym, jak Izraelici oddawali cześć złotemu cielcowi w Wj 32, 26-28. Jest to więc  poważny, bardzo poważny kryzys. A jednak jedynym zabójstwem, o jakim czytamy, jest to, którego dopuścił się nie sędzia, nie żołnierz, ale kapłan, którego rozsierdziły   i skłoniły do przemocy jego własna żarliwość i wściekłość. NIE jest to typ osoby, z którą chcielibyśmy zazwyczaj mieć do czynienia. Tym razem nie mówi się nam, ile jest bezpośrednich ofiar, ale tekst wspomina o „pladze”, o „magefa”, która zanim dobiegnie końca zabija 24 000 osób, i być może jest to termin na określenie katastrofy w jej całościowym wymiarze.

Co intrygujące, nasza sidra zaczyna się w połowie tej historii, a nawet w połowie rozdziału – tak, jak gdyby ktokolwiek decydował o tych rzeczach chciał się upewnić, że oddzielimy sam uczynek od reakcji na niego, że będzie między nimi tydzień przerwy. Następnie w rozdziale 26 konieczne będzie ponowne policzenie wszystkich dwunastu plemion, jako że każde z nich straciło średnio 2000 mężczyzn, jak również policzenie Lewitów. W rozdziale 27 pięć sióstr najwyraźniej zgłasza się ze skargą, iż tylko dlatego, że ich ojciec nie miał przed śmiercią synów, istnieje zagrożenie, że jego imię zostanie zapomniane – i trzeba na to szybko znaleźć rozwiązanie. I tak się właśnie dzieje. Następnie Mojżeszowi pozwolono zobaczyć Ziemię, do której nie będzie wolno mu wejść, i oficjalnie mianuje Jozuego swoim następcą – którego wyświęca kapłan Eleazar, ale który sam nie jest kapłanem.

Z przedstawionego w tekście opisu wynika, że Bóg uważa, iż Pinchas był „kine” dla Boga – był „zelotą”, a nawet fanatykiem – oraz że „kiper al-bnej-Jisrael” – że za to „odpokutował”. Obiecuje jemu i jego potomkom „wieczne kapłaństwo”. Następnie mianuje Pinchasa na swoistego pierwszego wojskowego kapelana, żeby towarzyszył wojsku (31, 6) w następnej kampanii przeciwko Midianitom, lecz tym razem będzie uzbrojony tylko w trąbki i rytualne obiekty. Nic, czym można by zabijać na polu bitwy.

W historii tej zostaje zatem poruszonych wiele problemów, i wiele z nich wywołuje duży, bardzo duży dyskomfort. Świecki przywódca nie powinien wcielać się w rolę kapłana, zaś kapłan nie powinien w istocie wcielać się w rolę świeckiego przywódcy.  Tylko w bardzo wyjątkowych okolicznościach kapłana wychwala się za to, że bronił religii. A nawet wówczas nasuwa się pytanie: dlaczego Bóg nie zabił Zimriego i Kozbi sam, zamiast liczyć na to, że Pinchas zrobi to w Jego imieniu?

Następnie, gdy widzimy, jak wiele narodów było albo jest rządzonych przez taką czy inną kastę kapłańską oraz jak zatarło się rozróżnienie pomiędzy świeckimi i duchowymi przywódcami, dostrzegamy liczne niebezpieczeństwa, jakie wynikają z takiego pomieszania ról. Jedna grupa powinna się zajmować problemami tego świata, tu i teraz, zaś druga powinna zajmować się bardziej wiecznością i wiecznymi wartościami. Jednak granice nie są zawsze jasne i często świeccy przywódcy mówią przywódcom religijnym, żeby „nie wtrącali się do polityki”, gdy robią coś karygodnego, lecz potem domagają się „błogosławieństwa” od tych samych funkcjonariuszy religijnych, kiedy tylko jest im to na rękę. Każda ze stron może wykorzystywać drugą do swoich własnych celów. Widzimy to aż nazbyt często. Niestety.

Czy historia ta potoczyłaby się inaczej, gdyby Bóg zareagował w inny sposób i powiedział: „NIE popieram tego, co właśnie zrobił Pinchas”? Czy czulibyśmy się z tym lepiej? A jak MY postrzegamy ten ekskluzywizm? Do jakiego stopnia bylibyśmy skłonni usprawiedliwiać bronienie naszych granic właśnie w taki sposób? Nasuwa się wiele, bardzo wiele trudnych pytań, z którymi musimy się mierzyć podczas czytania tych rozdziałów.

Szabat Szalom.

Rabbi Dr. Walter Rothschild

Tłum. Marzena Szymańska-Błotnicka

* Nazwa „Szittim” kojarzy się z angielskim słowem shit – „gówno” (przyp. tłum.).



Rabin dr Walter Rothschild   

The sidra ‘Pinchas’ starts in the middle of an horrific episode and it starts in a way that is not only surprising, but shocking – God APPROVES of the impetuous violent actions of Pinchas the son of Elazar, a grandson of Aharon, a Cohen, who has just murdered two people ‘in flagrante‘ because they were not only of two different genders but also of two different religions. (It would be an interesting topic for discussion, just how seriously either of them has been taking their religion; the Torah also tells us their names and their social status but little about how they met, whether they were in love, whether it was their first time…..)  This incident is a major challenge to everyone who has read the story since. Can we understand what is happening? Can we support the actions taken? Do we distance ourselves from it, and if so, how?

To be fair, the incident as described in Numbers 25:6-9 – the verses just before this week’s sidra starts – does not seem to have much to do with romance or eroticism; instead it seems to be a deliberate act of rebellion, a flaunting of their utter disregard of God and of Moses. With Korach there had been a political crisis; now there is a religious crisis. The Moabite and Midianite religion is clearly very attractive to the Israelites who have, let’s face it, spent their lives until now in the desert, in tents, eating manna. Suddenly there are sacrifices – Meat! – and probably alcohol, there is presumably music and dancing and attractive young ladies wearing very little (and wearing even less under the very little they are wearing) and so the Israelites seem to have no difficulty in turning away from an austere, abstract, strict religion which has mainly consisted until now of prohibitions and punishments and future promises. They decide to try out the local gods; Who seem to offer Fun.

Monotheism is NOT easy. The idea that there is only ONE deity who is responsible for EVERYTHING, both the good and the bad in life, in the universe, is often hard to accept. Let us be honest about this. A large proportion of the world is still committed to polytheism or animism, a belief in natural powers in each tree or mountain or up in the sky, a different deity responsible for each aspect of human life. After all, in normal life you would go to a different specialist to have a car repaired or to get your hair cut or your appendix taken out, you would not expect one person to be a skilled specialist in absolutely everything. So it makes sense to assume that there is one god for winning wars and another for making the crops grow or your cows calve and a different one for making sure your wife gets pregnant or protecting your children from illness. You would want to make sure you were in the good favour of each of these, so you would go to their shrine or temple, make a donation or a small gift, either to the priests or to the god him- or herself, make a few gestures, bow down, whatever. We know that in some shrines there was alcohol to drink or herbs to smoke, and in some there was even ‘holy sex’, a way of reminding the god not to forget what he had to do.

What with one thing and another there was probably little difficulty in getting a minyan each day. One positive aspect of Polytheism – which is often overlooked – is that it is usually very tolerant of other gods. Somebody who worships five or six gods at the same time has little problem in getting on (religiously) with another person who has another four or five gods. Possibly they can swap anecdotes and recipes and good ideas for sacrifices. The person who already has many gods will not feel so threatened by there being others. Whereas the person who believes there is only ONE God will see in this variety an abomination, a denial of this basic truth.

(Incidentally, this is one of the major theological issues between Judaism and certain forms of Christianity, where – as well as the problem of the Trinity – there seems to be a whole army of different saints and holy people of undefined or mythic status, to whom one can pray for specific issues and problems, rather than to God alone.)

  And so it is with Pinchas.  But also with the writer of this narrative. He uses very strong language – the Israelites ”commit harlotry / prostitution” with the local girls; they eat of the pagan sacrifices, they bow down to the pagan statues and symbols. The god of the Midianites is described in verse 3 as ‘Ba’al Pe’or’ – the verbal root  ‘Peh/Ayin/Resh usually means either to be very greedy, or to excrete. So this Ba’al is the Ba’al, the Master of Shit. Thus we see sexual and lavatorial terminology (which has nothing to do with the fact that in verse 1 they are in Shittim!) This is described not just as irreligious behaviour, this is disgusting behaviour. So it is no surprise that God notices and gets (once again) very angry.

Here we see (again) a very important, basic principle of Judaism from the earliest times. The intention is NOT to make the Midianites believe in God; it is to stop the Israelites NOT believing in God. The Israelites are – through their birth – members of a covenant, a Brit; If they lapse, they are breaking a contract with God. It is a lifetime contract and they are not offered any easy way out. In this case the Midianites and Moabites and all the others, with their festivities and rituals, are not condemned because they are pagans – No – they are welcome to continue on their own paths, but they are condemned because they are seducing the Israelites away from THEIR true path, the belief in and service of the One God. (Who, let us not forget, warned us in Exodus chapter 20 that He could get very jealous if people turned away to serve any other gods.) God does not want the Israelites to missionise amongst the heathen; God wants the Israelites to stay away from the heathen, not to mix with them, not to mingle with them, not to absorb their customs. God does not want the Israelites to teach the Canaanites how to be good Israelites – God wants the Israelites to stay distinct from the Canaanites and not absorb their customs, their religion and their form of morality. Not to assimilate.

For almost the entire rest of Jewish history – which at this point has hardly started – the Jews will be a small minority in the world. Although some Jews will glorify a minor regional tribal leader like David, they will never have extensive empires like those of the Babylonians or the Assyrians, or the Hellenists, or like Alexander the Great, or like the Ottomans or the Mongols or the Moguls or the Byzantines or the Austro-Hungarians or the Tsars or – heaven help us – the Nazis. They will never spread across entire continents like Christians and Moslems or Communists or Maoists. No, they will remain always a small minority in the world, constantly exposed to the threat of being further diluted and absorbed and swallowed by other, surrounding cultures. In many cases they will huddle together for security, in other cases they will be forced to huddle together by external pressure. There will be ”Jewish areas” or ”Jewish suburbs” or ”ghettoes” and – from time to time – a single small state run by and for Jews.

Since we know this is the case, it seems obvious. But is it obvious, really? This exclusivity? Of course there were periods when Judaism felt more capable of opening up to new members – indeed in the ‘New Testament’, in Matthew 23 verse 15 Jesus criticises the Pharisees for being prepared to go to great lengths to convert people. This is ironic, because if it means that Jesus himself, as a good Jew, was opposed to missionising – then why do Christians still missionise in his name? But – well, that is not OUR problem.

Our problem lies in finding a way through this complex issue of a monotheism which is at the same time Inclusive – for we acknowledge that the One God created Everybody, including the non-Jews – and Exclusive – for we have a specific relationship and a specific task to perform, as a People and as individual Jews. Pinchas resolves the issue very brutally – he does not reason with the Midianite, nor with the Israelite, he murders them both very publicly, to make sure that everyone else gets the message. What were these two doing? Not just having sex – this is natural and normal – but using sex as a form of quasi-religious fervour, in public, deliberately at the very door of the Ohel M’ed, the tent where God is to be encountered. Maybe a modern equivalent would be spraying graffiti on a religious building, trying to desecrate it.

In the meantime God has commanded Moses to arrange the public execution of the leaders of the Israelites for weakly allowing this to happen! And Moses has urged the judges (whoever they are) to massacre anyone who has already lapsed and worshipped Ba’al Pe’or. In a way, it is a repetition of the violent events following the worship of the Golden Calf in Exodus 32:26-28. So this is a major, major crisis. And yet the only killing we read of is the one performed, not by a judge, not by a soldier, but by a priest, incensed and driven to violence by his fervour and his rage. NOT the sort of person one would normally like to meet. We do not get told this time how many direct casualties there are but the text refers to a ‘plague’, a ‘Magefa‘ which kills 24,000 before it stops, and maybe this is the term for the catastrophe as a whole.

Intriguingly, the Sidra starts in the middle of the narrative, even in the middle of a chapter. It is as though whoever decided upon these things wanted to make sure that we separate the deed from the reaction, to keep them a week apart. Then in chapter 26 it will be necessary to count all the twelve tribes again, for each has lost an average of 2,000 men, plus the Levites. In chapter 27 five sisters appear to register a complaint that, just because their father had no sons before he died, his name is in danger of being forgotten – and a solution has to be quickly found. It is.  Following this, Moses is permitted to see the land which he may not enter and he appoints Joshua formally as his successor – consecrated by the priest Elazar, but not himself a priest.

God describes Pinchas as having been ”kineh” for God – ”zealous” or even fanatical – and also ”kiper al-B’nei-Yisrael” – he has ”atoned” for them. He promises him and his descendants an ”eternal priesthood”. He then appoints Pinchas to be in a sense the first military chaplain, to accompany the army (31:6) in the next campaign against the Midianites, but this time armed only with trumpets and ritual objects. Nothing with which to kill on the battlefield.

So there are many issues which are raised in this story and many of them are very, very uncomfortable. A lay leader is not to act as a priest and a priest is not really to act as a lay leader. It is only in very exceptional circumstances that a priest is praised for defending the religion. And even then we have the question: Why did God not kill Zimri and Cozbi, rather than relying on Pinchas to do it in His name?

Then. when we see how many nations have been ruled or are ruled by clergy of one type or another, how the distinction between lay and spiritual leaders is blurred, we see the many dangers which follow such a mixing. One group should deal with the problems of this world, here and now, and the other group should be more concerned with eternity and eternal values. But the boundaries are not always clear and often lay leaders tell the religious leaders to ”keep out of politics” when they are doing something shameful, but then demand ”a blessing” from those same religious functionaries when it suits them. Each side can use the other for its own purposes. We see this often enough. Alas.

Would it have been a different story if God had said, instead, ”I do NOT approve of what Pinchas has just done”? Would we feel better about it? How do WE view this exclusivity? How far would we justify defending our own boundaries in such a manner? There are many, many difficult questions for us to face, when we read these chapters.

Shabbat Shalom.

Rabbi Dr. Walter Rothschild


The role of women in traditional Judaism. Reflection on parashat Pinchas.

The role of women in traditional Judaism. Reflection on parashat Pinchas.

The Torah portion for this week, apart from laws and other stories, contains also the one about daughters of Tzelafchad petition Moses that they be granted the portion of the land belonging to their father, who died without sons. God accepts their claim and incorporates it into the Torah’s laws of inheritance. (Num 27:1-11)

This story, as well as many other in the Hebrew Bible (for example, the story of Gen. 21:9-13, in which God tells Abraham to listen to his wife Sarah and act according to her will), proves that the role of women in traditional Judaism has been grossly misrepresented and misunderstood. The position of women in traditional Judaism is not nearly as lowly as many modern people think; in fact, the position of women in halachah that dates back to the biblical period is in many ways better than the position of women under US civil law as recently as a century ago.  Many of the important feminist leaders of the 20th century (Gloria Steinem, for example) were Jewish women, and some commentators have suggested that this is no coincidence: the respect accorded to women in Jewish tradition was a part of their ethnic culture.

Of course, in traditional Judaism, women’s obligations and responsibilities are different from men’s, but no less important. There is no question that the primary role of a woman is as wife and mother, keeper of the household.  However, Judaism has great respect for the importance of that role. The Talmud says that when a pious man marries a wicked woman, the man becomes wicked, but when a wicked man marries a pious woman, the man becomes pious.  Women are exempted from all positive commandments (“You shall…” as opposed to “You shall not…”) that are time-related (that is, commandments that must be performed at a specific time of the day or year), because the woman’s duties as wife and mother are so important that they cannot be postponed to fulfill a commandment.  After all, a woman cannot be expected to just drop a crying baby when the time comes to perform a commandment.

It is this exemption from certain commandments that has led to the greatest misunderstanding of the role of women in Judaism.  First, many people (including rabbis) make the mistake of thinking that this exemption is a prohibition. On the contrary, although women are not obligated to perform time-based positive commandments, they are generally permitted to observe these commandments if they choose. Second, because this exemption diminishes the role of women in the synagogue, many people perceive that women have no role in Jewish religious life.  This misconception derives from the mistaken assumption that Jewish religious life revolves around the synagogue only.  It does not; it revolves around the home, where the woman’s role is every bit as important as the man’s.

The equality of men and women begins at the highest possible level: God. In Judaism, unlike Christianity, God has never been viewed as exclusively male or masculine. Judaism has always maintained that God has both masculine and feminine qualities (which we often encounter in kabbalistic literature).  God has, of course, no body; therefore, the very idea that God is male or female is patently absurd in the ‘traditional gender context’.  We refer to God using masculine terms simply for convenience’s sake, because Hebrew has no neutral gender; God is no more male than a table or chair (both “masculine” nouns in Hebrew).

Both man and woman were created in the image of God.  According to many commentators, “man” was created “male and female” (Gen 1:27) with dual gender, and was later separated into male and female.

There can be no doubt, however, that the Talmud also has many negative things to say about women.  Various rabbis at various times describe women as lazy, jealous, vain and gluttonous, prone to gossip and particularly prone to the occult and witchcraft.  Men are repeatedly advised against associating with women, although that is as much because of man’s lust as it is because of any shortcoming in women. Women were discouraged from pursuing higher education or religious pursuits, but this seems to be primarily because women who engage in such pursuits might neglect their duties as wives and mothers. Stereotypes and recommendations of that kind originated from ancient living conditions, completely different from those in which we live today. They have no theological grounding and represent the “spirit of Judaism” only in the aspect in which Rabbinic Judaism was created as a living tradition responding to the problems of a given epoch.

The rabbis are not concerned that women are not spiritual enough, but rather are concerned that women might become too spiritually devoted, which can be, from a purely practical perspective, problematic for both women and men. The Midrash says:

When the daughters of Tzelafchad heard that the land was being divided among the tribes but not among the women, they convened to discuss the matter. They said: God’s mercy and compassion is not like the compassion of man. Mankind favors men over women. God is not like that; His compassion extends to men and women alike. (Yalkut Shimoni)


Shabbat shalom!

Menachem Mirski

Rola kobiet w (tradycyjnym) judaizmie. Refleksja nad paraszą Pinchas.

Rola kobiet w (tradycyjnym) judaizmie. Refleksja nad paraszą Pinchas.

Porcja Tory na ten tydzień, poza prawami i innymi historiami, zawiera także tę o córkach Selofchada, składających Mojżeszowi petycję, aby mogły orzymać ziemię należącą do ich ojca, który zmarł nie posiadając synów. Bóg akceptuje ich roszczenia i włącza je do praw dziedziczenia. (Num 27:1-11)

Ta historia, jak również wiele innych obecnych w Biblii Hebrajskiej (przykładowo historia z Gen 21:9-13, w której to Bóg mówi do Abrahama, aby słuchał się swojej żony, Sary, i postępował wedle jej woli), pokazuje, że rola kobiet w tradycyjnym judaizmie była często fałszywie przedstawiana i źle rozumiana. Pozycja kobiet w tradycyjnym judaizmie nie jest tak niska, jak się to wydaje wielu  współczesnym; w rzeczywistości pozycja kobiet w kontekście halachy, mającej swoje źródła w czasach biblijnych, jest pod wieloma względami wyższa, niż np. pozycja kobiet w świetle amerykańskiego prawa cywilnego sprzed stu lat. Wiele ważnych przywódczyń ruchu feministycznego XX wieku (na przykład Gloria Steinem) było Żydówkami. Niektórzy komentatorzy sugerują, że nie jest to zbieg okoliczności: szacunek przyznany kobietom w tradycji żydowskiej był częścią ich kultury etnicznej.

Oczywiście, w tradycyjnym judaizmie obowiązki kobiet różnią się od obowiązków mężczyzn, nie są jednak mniej ważne. Nie ma wątpliwości, że główną rolą kobiety było bycie żoną i matką, tzw. „kapłanką ogniska domowego”. Jednakże judaizm zawsze miał wielki szacunek dla tej roli. Talmud mówi, że gdy pobożny mężczyzna poślubia niegodziwą kobietę, ów człowiek sam staje się niegodziwcem, ale kiedy nikczemny mężczyzna poślubia pobożną kobietę, mężczyzna ów staje się pobożny. Kobiety są zwolnione z wszelkich ‘pozytywnych przykazań’ (tych zaczynających się od „Będziesz…”, w odróżnieniu od „Nie będziesz…”), które są ściśle związane z czasem ich wykonywania (to znaczy przykazań, które muszą być wykonane o określonej porze dnia lub roku), ponieważ obowiązki kobiety jako żony i matki są tak ważne, że nie można ich odłożyć, aby wypełnić przykazanie. Nie należy przecież oczekiwać, że kobieta porzuci płaczące dziecko, ponieważ nadszedł w danym momencie czas wykonania danego przykazania.

To właśnie owo zwolnienie kobiet z pewnych przykazań doprowadziło do największego niezrozumienia roli kobiet w judaizmie. Po pierwsze, wielu ludzi (w tym rabinów) popełnia błąd myśląc, że to takie zwolnienie jest zakazem. Wręcz przeciwnie, bowiem chociaż kobiety nie są zobowiązane do wykonywania tychże przykazań, generalnie wolno im je wypełniać, jeśli tylko zechcą. Po drugie: ponieważ owo zwolnienie pomniejsza rolę kobiet w synagodze, wiele osób uważa, że kobiety nie odgrywają żadnej roli w żydowskim życiu religijnym. To błędne przekonanie wynika z błędnego założenia, że żydowskie życie religijne obraca się tylko wokół synagogi. To nie jest prawdą; życie religijne w judaizmie skupia się (przede wszystkim) wokół domu, w którym rola kobiety jest równie ważna jak mężczyzny.

Równość mężczyzn i kobiet rozpoczyna się na najwyższym możliwym poziomie: jest nim Bóg. W judaizmie, w przeciwieństwie do chrześcijaństwa, Bóg nigdy nie był postrzegany jako wyłącznie płci męskiej. W naszej tradycji Bóg ma zarówno cechy męskie, jak i kobiece (z czym często spotykamy się np. w literaturze kabalistycznej). Bóg nie ma oczywiście ciała; dlatego sama idea, że Bóg jest mężczyzną lub kobietą, jest oczywiście absurdalna w tym „tradycyjnym kontekście genderowym”. Odwołujemy się do Boga używając pojęć rodzaju męskiego po prostu dla wygody i choćby dlatego, że język hebrajski nie ma rodzaju nijakiego; Bóg nie jest bardziej męski niż stół czy krzesło (oba te rzeczowniki są rodzaju męskiego w języku hebrajskim).

Zarówno mężczyzna, jak i kobieta zostali stworzeni na obraz Boga. Wielu komentatorów twierdzi, że „człowiek” został stworzony jednocześnie jako mężczyzna i kobieta (Rdz 1, 27), jako twór androgyniczny, a dopiero później został „podzielony” na mężczyznę i kobietę.

Nie ulega jednak wątpliwości, że Talmud zawiera również wiele negatywnych opinii na temat kobiet. Różni rabini w różnych czasach opisują kobiety jako leniwe, zazdrosne, próżne i żarłoczne, skłonne do plotek oraz szczególnie podatne na zaangażowanie się w okultyzm i czary. Mężczyznom wielokrotnie odradza się z obcowanie z kobietami, źródłem tych zaleceń są jednakże nie tylko “niedoskonałości” u kobiet; w tym samym stopniu są nimi niedoskonałości u mężczyzn, takie jak popędliwość i skłonność do lubieżności. Owszem, tradycyjnie też odradzano kobietom podejmowania się studiom religijnym i “wyższym aktywnościom intelektualnym”, wydaje się jednak, że miało to miejsce głównie dlatego, iż kobiety, które angażowały się w aktywności tego rodzaju, mogły zaniedbywać swoje obowiązki jako żony i matki. Stereotypy i zalecenia tego rodzaju wywodziły się ze starożytnych warunków w których żyli ludzie, całkowicie odmiennych od tych, w których żyjemy dzisiaj. Nie mają one teologicznego ugruntowania i reprezentują „ducha judaizmu” jedynie w tym aspekcie, w jakim judaizm rabiniczny był tworzony jako żywa tradycja odpowiadająca na problemy danej epoki.

Rabini nie twierdzili, że kobiety nie są wystarczająco uduchowione, ale raczej obawiali się, że mogą stać się nazbyt skupione na kwestiach duchowych, co może być, z czysto praktycznego punktu widzenia, problematyczne zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Midrasz mówi:

Kiedy córki Selofchada usłyszały, że ziemia zostanie podzielona pomiędzy plemiona, a one nie otrzymają swojej porcji, zwołały się, by przedyskutować tę sprawę. Stwierdziły wówczas: Boże miłosierdzie i współczucie ma inny charakter aniżeli niż ludzkie. Ludzkość faworyzuje mężczyzn, [stawiając ich] nad kobietami. Bóg taki nie jest; Jego miłosierdzie obejmuje zarówno kobiety, jak i mężczyzn, w tym samym stopniu.

Szabat Szalom!

Menachem Mirski